అష్టమహిషీ కల్యాణము - 12

నీయెడ గోవిందు హేమాంబరముల
మైయున్న నతనిబాయకయుండ వచ్చు
నగపడిహరి వేణులై యున్నఁ దిన్న
నగుమోవితేని యలానంగ వచ్చుఁ
బంకజోదరు కౌస్తుభంబులమైన
నంకెల నతనిబాయక యుండవచ్చు
నిట్టు పుట్టించువాఁ డిందేలమమ్ముఁ
బుట్టించె వ్రేపల్లఁ బుట్టింపకజుఁడు
దొరసి యాగోవిందుతోఁ గూడి యాడి
తిరుగుచు సుఖకేళిఁ దేలియామూర్తిఁ         (3710)
జెలువుమైనొంద వీక్షించు నాగొల్ల
చెలువలే పుణ్యంబు చేసినవారొ
యనువారి యాత్మల యనుతాప మెడల
దనుజారి మల్లయుద్ధము చేత జడిసి
దగఁ దొట్టి జెట్టి మైడఱుచుగాఁ జెమట
దిగఁగాఱ మిగులవేఁడిమి దానవారి
కమలసంభవముఖల్గనవేని పాద
కమలమున్మల్ల వక్షము బిట్టి సోఁకఁ
దన్నిన వడివేచి దర్పించి వాఁడు
లెన్నుని యంసంబు వ్రేసి డాసినను             (3720)
వలపులపూఁ బందిలైనఁ గుంజరము
తలఁ కనిగతి నింత తలలకపొంగి
కరిఫాల మగివించు కరివైరిపోలె
హరివానితలచిప్పలైపోవఁ బొడిచి
కురియు నెత్తుటను జేగురుగొండవోలె
ధరసోలువాని పాదమ్ముల నొడిసి
నూఱునునిండెఁ జాణూరు నకనుచు
మీఱి దేవతలెల్ల మెచ్చి నుతింప
బిఱబిఱ్ ద్రిప్పి కుంభిని మీఁదలైన
నఱిముఱిఁ బరలోక మరిగెవాడంత               (3730)
మలుఁడు ముష్టికు ముష్టిఁ బలు విడిఁ బొడిచి
పొలియించెఁ జాణూరుఁ బొలియించు పగిది
కనలిమీటు గనిటు గలకూటఁ డనెకి
పెనుజట్టి బలుడిట్టె పెనఁగి వెండియును
ఛలతోసలాంబులు జగజెట్టి శౌరి
చలమునఁజేసి నిశ్చలముగ నిలువ
బలుఁడు కృష్ణుఁడు వారిబలమెల్లఁ దక్క
బలుపిడిపిల్ల దెబ్బలఁ జాలనొంచి
తొలుతఁ బోయినవారి త్రోవనే పనుప
నులికి చిక్కిన మల్లులుల్లముల్గలుఁగఁ            (3740)
దొఁలగి సందులును గొందులు దూరిపాఱ
నలిగి కంసుడు భటాళి నీక్షించి
యిట్టె యీగొల్లల నీ వీడువెడలఁ
గొట్టుఁడానందుని గొట్టుఁ డాలోన
దేవకి వసుదేవు దేవకుఁ జంపి
జీవముల్గొనుఁ డుగ్రసేనుని ననినఁ
గరివైరి పర్వతాగ్రమునకై యురుకు
సరణి గృష్ణుండు మంచము మీదకెగిరి
వాలిమీఱగ వాఁడి వాలిచర్మంబు
గీలించి సిమ్హంబు ప్రియఁ గంసుఁ డెదుర           (3750)
హరియును మానవ హరి హేమకశిపు
కరముగ్రముగఁ బట్టుగతి వానిబట్టి
తల్లడిల్లఁగఁ దన్నితల కిరీటంబు
డొల్లఁ బెల్లార్చి తిట్టుచు నేలగెడపి
తోనకుప్పించి నందుని పట్టిపూని
వానిబోనీక జీవంబులఁ బాసి
పులివేటి గఁబళించి పొరలించు పగిది
నల కంసు మేను రంగావని నీడ్చె
నరబుద్ధినైన శ్రీహరినెంచెఁగాన
ధరణిఁ గంసుండు నత్తఱి ముక్తుఁడయ్యె          (3760)
హరియని యారీతిననిన వారలుకుఁ
గరతలామకరంబుగాదె మోక్షంబు
క్రోధంబుతోనన్య క్రోధకంకాది
భూధవావరజు లప్పుడు చుట్టుముట్ట
నెంతయు బలకృష్ణులెదిరించి దంతి
దంతముల్పూనిత దంతముల్గొట్టి
దము చూసి నిముషంబు ధరియింపలేని
తమయన్నయున్న చెంతకువచ్చి రంత
వాసుదేవుల జగద్వాసుల నుతులు
సేసి మ్రోక్కిరి మునిశేఖరుల్సురలు                (3770)
ఆడిరి రంభాదు లంతంత మెచ్చి
యాడిరి బ్రహ్మాదు లలరి కిన్నెరులు
పాడిరి మిగులఁ జొప్పడి సరివారి
బాడిరి శత్రు భూపతులెల్ల జెదరి
యంతఁ గంసుఁడు మెదలగు వీరవరుల
కాంతలు ఘనశుగా క్రాంతలై వచ్చి
కదసిన దుఃఖాంధకారమ్ము తమ్ము
బొదవినిరీతి కొప్పులు వీడిపొరల
బెన్నీట నఱగ్రుంకు బేడసల్పోలె
గన్నీటఁ బెనగొన్న కన్నులింపొదవఁ             (3780)
తగుదమ్మి మొగ్గలు తరగలఁ బొరలు
పగిదిగుబ్బలుమీఁడి పయ్యెదజాఱ
హానాధ! హనాధ! యనుచుఁ బల్మాఱు
దీనలై విలపించు ధృతిఁ జాలివారి
యుల్లంబులందులనున్న శోకాగ్నిఁ
జల్లార్చివారికి సంస్కార విధులు
కావింపఁ బనిచిదిగ్గన శౌరి హరియు
దేవకి వసుదేవ దేవసన్నిభుల
మొనసిన భవబంధములు వాపుకరణిఁ
బెనుసంకెలలతోడఁ బెడఁబాయఁ జేశి           (3790)
రావించి చెరణసారసముల వ్రాల
దీవించి వసుదేవ దేవకులప్పుడు
డానంద భాష్పంబు లడరికాయముల
నానంద నూజుల నలమి ముద్దాడి
యోయన్న మీరలీయుర్విఁ దెగడుచును
నాయచ్యుతుని మూర్తులని సన్నుతింప
వినతులై యారామ విభుఁడును విధుఁడు
మున్నుకొనితము బాల్యమున నెడయుటకు
వగచి వారలలోని వగపెల్లఁ దీర్చి
జగతి మాతాపితృ చరణాబ్జ పూజ                (3800)
గావించు పుత్రుఁడు గాంచు ధర్మములఁ
గావింప కుండినఁ గనున ధర్మముల
నెనలేని దైవాజ్ఞ యిట్లున్న దయ్య
జననిమా నేరముల్ క్షమియింపుఁ డనుచు
నరసి మాతామహుండగు మహా మహుని
జిరవైభవుని నుగ్రసేనురాలించి
మధురకుఱేనిఁగా మన్నించి సకల
బుధులును విబుధులు పొగడనల్గడల
వివిధభూముల నన్యవేషముల్దాల్చి
చెవిరి కంసుని భీతిఁ జెందియున్నట్టి             (3810)
యాదవోత్తముల దయార్ద్ర వాక్యముల
నాదటరప్పించి యవ్చోత నునిచి
యాపూర్ణ సదనాంబరాదులతోడ
దీపించు సిరులఁదెం దేఁపగా నొసఁగి
కన్నవారలతోడ గరిమమైఁ బెంచు
కొన్నవారలతోడఁ గూడియావీట
నెన్నుచు లోకంబు లెల్లరంజిల్ల
మన్నింపుచుండె భూమందలాధీశ
నందనందనులు సనం సన్నుతులు
నందగోపునకుఁ బ్రణామంబు లొసఁగి              (3820)
పొత్తుల ...................
నెత్తురు కందుల నీవు నీ దేవి
కన్నబిడ్డలకంటెఁ గడువిషేషముగఁ
జెన్నుగానెత్తి పెంచితిరియో తండ్రి
వెన్నులు గావు దేవకి శౌరిమమ్ముఁ
గన్నవారను మాటగాక మీజోఁకఁ
జన్నిచ్చి యుగ్గిడి సకలసౌఖ్యములఁ
బిన్ననాటను గోలెపెంచిరే యెలమి
నోతండ్రి వేయన నేలను నీవె
తాతవు నయ్యశోదయుఁ గన్నతల్లి               (3830)
యనియుండు మముం జక్కనఱయు మీజనని
జనకు సంతసమంద జనకయోజనక
వచ్చిన పనులెల్ల వరుసతోఁ దీర్చి
వచ్చెదమొక కొన్ని వాసరంబులకుఁ
దడవును జేయు మందఱి వేఱు వేఱ
నడిగె రాముడు కృష్ణుఁడని చెప్పి పిదపఁ
గుమతి కంసునిఁ బట్టి కూలిచిరనుచు
మమునెన్ను తమదు సేమము నెన్నుమను
హరులునుంగరులు భూషాంబరావళులు
వరుపుళ్లు నూళ్లును వలయునట్లెసఁగ            (3840)
బడియున్నయట్టి గోపాలశేఖరుల
కడిగినయట్ల యిష్టార్థంబు లిచ్చి
పనుప నందుఁడు కూర్మి బాష్పముల్గ్రుక్కి
కొనుచు వస్తువులు గైకొనుచుఁడా లాంకు
హరిఁ బాసి పోవఁ గాళ్లాడక మఱలి
మఱలి చూచుచునేగె మందకునంత
దేవకీవిభుఁడును దేవకి సతియు
రావించి బంధువర్గముల రప్పించి
కడుసంభ్రమంబున గర్గాదులైన
పుడమి వేలుపులనప్పుడ పిలిపించి             (3850)
వడుగుల కెలమిమై వడుగులు సేసి
యుడుగని వేడ్కతో నుబ్బియందఱును
కనకముల్పుట్ట ముల్గరులు ధేనువులు
తనియంగనిచ్చి యెంతయు వేడ్కమున్ను
దానంబు లోకనిదానంబు గూర్చి
యానీలవర్ణుఁ గన్నప్పు డిచ్చుటకుఁ
దలపోసి యావస్తుతతుల సమ్మతులఁ
బిలిచి ప్రార్థించి యర్పింప నంతటను
అమిత విద్యావేత్తలయ్య సత్కృతులఁ
గ్రమమున సలుపు సంగతి కనిడాసి            (3860)
దేవాఢ్యయగు నవంతీపురివాసు
దేవుండు నాబలదేవుండు జేరి
యచ్చట సాందీపనియను విప్రుచేత
బ్రచుర విద్యావిచారతనించి తాము
విలసచ్చతుర్దశ విద్యలు నేర్చి
విలసిల్లు గురుఁ జూచి వేఁడుమిష్టంబు
చేకూర్తుమన విని చెలఁగి యవ్విబుధుఁ
డాకూర్చు శిష్యులకనియె నంబోధి
బహుపుణ్యవాస ప్రభాసతీర్థమున
విహరింపుచుండెడి వేళనక్కడలి                   (3870)
కొడుకుఁ డెక్కోలుగాఁ గొని పోయెవాని
బడయుట సలంబు వడయుటయనిన
స్ఫురిత తుంగాంశుగా శుగనేనధములఁ
గరమొప్పు తేరు డిగ్గననెక్కి కదలి
కడలి చెంగటికేగఁ గడలేనివేడ్కఁ
గడలియేతెంచి చక్కఁగ సాగిమ్రొక్కి
రామపాలిత రమారామ విచ్చేయ
నేమికారణము నాకెఱిఁగింపుమనిన
గురుతనూభవు నేలకొంటి తెమ్మనిన
గురుతర భయముచే కూరునిట్లనియె                (3880)
తనకేమి పని దేవతనలోని పంచ
జననాముఁదగు పంచజన భోజనుండు
హరియించెనన విని హరిమింతునుక
శరధిలోఁ జొచ్చియచ్చటవాని పొట్ట
చించి నిర్జించి యాశిశువును గనక
పంచాస్త్రుమాతులు పగిదిఁ జూపట్టు
పాంచజన్యంబునాఁ బరగు శంఖంబుఁ
గాంచి యంచితముగాఁ గరశాఖనుంచి
యన్నతో జముఁడున్న యటకేగి శంఖ
మున్నతోగ్రారవ మొదవఁ బూరింపఁ                (3890)
గడగడవఁ డకుచుఁ గాలుఁడేతెంచి
తడయక యాసీరధరుని శ్రీధరుని
గనిమొక్కి పూజించి గర్వంబు దక్కి
చనుదెంచుటేమియో సామిమీరటకు
ననుఁడు సాందీపనియనెడు మద్గురుని
తనుజుఁ దెచ్చితివి తత్తనుజుని నిమ్ము
అన సమవర్తి మహాప్రసాదంబు
కొనుఁడు వీఁడనివాని గొనివచ్చి యిసఁగఁ
బరమ సాహసులైన బల బలానుజులు
గురుపుత్రుఁ గొనివచ్చి గురునకునిచ్చి               (3900)
నిలువ సాందీపని నిగమవేద్యులను
బలకేశవుల సర్వఫలదాయకులను
దీవించి తనపాలి దేవతల్గాఁగ
భావించి పొగడనబ్బలుఁడు మాధవుఁడు
గురువుచే ననిపించికొని సమ్మతమునఁ
బురసతుల్దమ్ముఁ జూపులచేతగ్రోల
మధుర గీతవ్రాత మధురయైనట్టి
మధురకేతెంచి నమ్మదినుండిరంత
పద్మాకళత్రుండు భక్తవత్సలుఁడు
పద్మాక్షుఁడా యదుపతి యొక్కనాడు              (3910)
తతన యాగమచయోద్ధవుని నుద్దవుని
గుతుకంబుతోఁ బిల్చి గోపికల్దమదు
తలపులు తనువు లర్థంబులు ప్రాణ
ములు భ్రతుకభిమానములు నేడుగడయు
దనుదాన తలపోసి తనుదాన పిదప
తనులేన రీతుల ధరియించి నారొ
యఱలేక నన్నాత్మ ననిశంబుదలఁచి
మఱువని వానినే మఱవలెఁ గాన
వ్రేఁపల్లె కరిగి యాఁవ్రేంత విరహ
తాపంబులును ననుతాపంబులెడమ                 (3920)
మొదలి కూటములెన్ని ముదమందమంద
కిదెవత్తుమని చెప్పు మేకతంబునను
నంద యశోదలానందంబు నొంద
ముఁదుగా జెప్పుమీ మొదలి పల్కనుచు
జడిగొనవారికా సఖులకు నాత్మ
నుడుగనితమితోడ నుడుగరలొసఁగ
నతఁడు గోకులమున కరిగెఁ దేరెక్కి
యతని గన్గొనినందుఁ డతిమోదమంది
యందికాఁగిటఁ జేర్చి యాతనిగూర్చి
విందుగాఁదలఁచి గోవిందుగాఁ జూచి               (3930)
రాజిల్ల గోపాలరాజితోఁ గూడఁ
బూజించి యిష్టాన్నములఁ దృప్తుఁ జేసి
బలబలానుజులకు భద్రమేమమ్ముఁ
దలఁతిరే పెంచిన తలిదండ్రులనుచుఁ
దనతోడి గోపాలతనయుల గోప
వనితల బసులనివ్వనము లెన్నుదురె
చిన్నారి మాకృష్ణు చెనొక్కనాఁడు
జన్నులు చల్లఁగా గనుగొందు మొక్కొ
బకుని ధేనుకుఁ బ్రలంబకుఁ బరిమార్చి
యకలంకమముగాఁచి హరియించు మఱియు             (3940)
నలవిమీఱినయట్టి యతని కృత్యములు
తలపోసి తలపోసి తనలోనడొచ్చి
కన్నీరుఁదొఱుఁగ గద్గదకంఠుఁడగుచు
నన్నందుఁ డేమియు నననేరకున్నఁ
గనుదోయి భాష్ఫముల్గ్రమ్మంగఁ బాలు
చనుదోయినుప్పొంగి చాలువాఱంగఁ
గొడుకు నామము పేరు కొని కొని యాడి
నిడుద నెయ్యములోన నిగుడ యశోద
యన్నలినోదరుం డన్నతోఁ గూడ
నన్నయెన్నఁడు వచ్చునన్న యద్ధవుఁడు         (3950)
తడవునెన్నఁడు మమ్ముఁ దడవుమార్తురను
బుడమిపైఁ గెడపియిప్పుడ యరుదెంచుఁ
దనువులు సడలించుతఱి హరియన్న
జనులకు వైకుంఠ సామ్రాజ్యమబ్బు
నాదివిష్ణుని మూర్తులగు సీరి శౌరి
నే దిన మీయాత్మ నిలిచిరిగాన
నేమని నీ భాగ్యమెన్నుదుఁ దండ్రి
యేమని నీపుణ్యమెన్నుదుఁ దల్లి
యని యింధన జ్యోతియనువున సకల
జనులందు నిచ్చనిచ్చలునుండు హరికి              (3960)
జననముల్జనకులు జననులుఁ గలుఁగ
రనఘలత్రోవ మీరటనుండుఁడనుచు
హరివారి కొసఁగు భూషాదికం బిచ్చి
హరివర్ణనలు సేయ నారాత్రివేగఁ
జలదంబర స్తన జఘన తాటంక
ములఁ గుంకుమాననముల గోపసతుల
నలకించి యంకించి హరిఁ బాడి పాడి
పొక్కించి దధిదర్చఁ బొడముచునున్న
ఘుమఘుమ ధ్వనులు దిక్కులు నాకసమ్ము
గమకమైపొడవ మేల్కాంచి యుద్దపుఁడు            (3970)
అనువొంద సాంధ్య కృత్యము లాచరించి
మునువిన్న సంకేతముననున్న యపుడు
రాజీవ నేత్రముల్ రత్నకుండలము
లాజానుబాహువు లంబుజాననము
తామరపూదండ దరహాస లీల
హేమాంబరంబు వహించి యచ్చోటఁ
బొడమనద్భుత వేష భూషణుండితని
బెడగాంతమని గొల్లపూఁబోణులెల్ల
నగవుజూపులతొన నానలోనావ
నగధరు చెలికాఁడవగుటెఱిగితిమి            (3980)
తలిదండ్రు లింపొందఁ దనదు సేమంబు
తెలుపనిన్నపనె తెంచితొయిటకు
నూరివారలతలఁ పొల్లకుండినను
వారినైనను మఱువఁడుమేలె శౌరి
యని తూఱఁ దూఱంగ నందులో నొక్క
వనితచెంగటి మధువ్రతము నీక్షించి
యతనికిఁ దెలిపె నన్యాపదేశమున
నతనుని నెంచియు ననియె నేర్పునను
మధుపయోకితవాప్త మాయంఘ్రులంటు
విధమెట్లుతొల గు నీ విధమెఱుంగుదుము            (3990)
నగరకామినుల చన్గవకుంకుమముల
జిగిమించు విభుఁడు దాల్చిన తమ్మిదండఁ
దొఱుఁగుప్పాడిఁ దొప్ప దోగిననిను
బరమాత్ముఁ గానమ్ముఁ బతిచంచరీక
దానవబల భేది తానవ పౌర
మానినీసక్స్తుఁడై మమ్ము నవ్వుచును
మకరందమానిన మాడ్కిమామోవి
యిగురువిల్తుని నలయించినవింత
నగరకామినిఁ గూడ నగరెకామినులు                (4000)
ఇంతగొంతడసిననేరీతిఁ జిక్కు
నంతయు పోతానెయని కోరి ప్రేమఁ
జిక్కుచు వలసివచ్చినవారిఁ బట్టి
ముక్కును జెవులునుమోఁడు గావించె
దనుదానెదలఁచని తరుఁ జెరెనొరుని
గనుమూసి చంపు నిక్కంబుగానెపుడు
బాలకుఁడని నమ్మ బలిగావెంట
నేలబ్రామిన యతనికి మేలుగలదె
యొరులు సంసారంబు లుడిగించునాతఁ
డరయ మాకాపురంబది యేలసేయు                 (4010)
వేటరి పాదరుల్వినినమ్మిఱేఁడు
గాటంపు త్రోపులఁ గందుచందమున
బయలు వందిరివెట్టు పంకజోదరుని
నయమున నట్లు మన్నననెమ్మి నమ్మి
మారునమ్ములు మీఱి మారమ్ములగుచుఁ
గూరంగ నాటంగఁ గుందితిమనుచు
మామాఱుగా మ్రొక్కు మామారు వేఁడి
మేమోర్వలేము మమ్మెడయంగఁ దగునె
యని భృంగయొనరంగ హరియంతరంగ
మునకు నింపగు చందమునఁ జెప్పుమనిన         (4020)
విని యుద్ధవుఁడు గోప వికచాబ్జముఖులఁ
గని మెచ్చి పలికెనో కమలాక్షులార
పుట్టుగాననముల బ్రుంగుఁడై పొరలు
పొట్టయ్యు జపతపంబుల గానలేని
యట్టి శ్రీకృష్ణుని ననిశంబుదలఁచి
నట్టి మీపుణ్యమేమనియెద మనుచుఁ
బద్మాక్షు సఖుఁడు హృత్పద్మముల్బెలఁగఁ
బద్మాక్షు మారుగాఁ బలికె వెండియును
గడుఁ జేర్వనున్నటి కాంతుఁడొక్కింత
యెడసినప్పుడు కూర్మిహెచ్చుగావునను              (4030)
నెడపక ననుమీఱలెప్పుడు భక్తి
నడుగకతల పోయుచుండంగవలసి
తొలఁగితినింతె తోడ్తోడ నామీఁద
తలఁ పింపబాయక తనుజేరఁ గలరు
అన వినియోయన్న హరి యెన్నఁడిటకుఁ
జనుదెంచుఁ గుశలమే జలజోదరునకుఁ
గనుగవల్ పండువగావింప నతని
గనుగొను భాగ్యంబు గలుగునే మాకుఁ
జెలిమిమై శౌరి వచ్చెదనన్ననచటి
యెలనాగలతని రానిత్తురే యిటకుఁ             (4040)
దడవునేమమ్ముఁ గూర్మిఁదలఁచునే పేర్లు
నుడువునే పొందులెన్నునె నిన్ను గూడి
నలినాక్షునిఁకనొకనాడు కౌఁగిళ్ళ
నలమి భోగించు భాగ్యము గల్గునొక్కొ
మాధవునిఁక నొక్క మావిచే యధర
మాధుర్యములు గ్రోలమాకబ్బు నొక్కొ
కమలాక్షునిఁకనొక్క కాలంబునందు
దమీఁ గూడియుండు చందమునొందునొక్క
యని శౌరి సౌందర్య మందంద తలఁచి
తనువులు తాపముల్తనువులై సడల                 (4050)
దేవకీసుతుమిత్రు దేవకీపుత్రు
ఠేవడెందములఁ జాటించి పూజించి
వసుదేవసుతుఁడిచ్చు వసుదేవ యోగ్య
వసన భూషలవారి వారికినొసఁగె
సదనంబులకు మంచి సరమిమై మదన
మదన సంగతచిత్త మదవతీమణుల
వివిధ భక్తికి నాకు వెలఁదుల ప్రేమ
...........................
మదినెన్నఁగా నవాఙ్మనస గోచరము
..........................                       (4060)
అని విరిపదరేణువంటి విపునము
మననులతోఁ ..... బ్రదుకుచును
అని గోపికాతతి నాత్మ భావించి
చన నిత్యబుద్ధియై సరవి వేర్వేఱ
క్షితి నమస్తే నమస్తే యని మొక్కి
ప్రతిలేని యానందపాథోధిఁ దేలి
దినదినంబును గృష్ణుఁ దెలుపుచుఁ గొన్ని
దినములచ్చోట వర్తించి యామీఁద
నందు వీడ్కొని నందనందన సఖుఁడు
నందనందనుగాంచి నందాదులొసఁగు                  (4070)
కానుకళరి తదగ్రజ శూరజోగ్ర
సేబులకిచ్చి మచ్చిక మ్రొక్కెనంతఁ
గలపమిచ్చిన యట్టికాంత మన్నించి
తలఁచి మాధవుఁడు తత్పరవిద్ధవుండు
కొలువంగఁ బనుపట్టు కుచ్చులతోడఁ
దళుకొత్తు గిరుకుటద్దంబులు మెట్టి
సవరని దంతవస్త్రంబులుకవర
కవరఁగా వీడెంబు గావించి మించి
ఘననాట్యతర నీలకంఠ కలాప
మనమూపుపై తురుమల్లాడ ముడిచి                 (4080)
కలికిచొప్పులు బొమకవచంపనొప్ప
భుగభుగమను గందపొడి మేననలఁది
ధగధగయను పచ్చతాళి గీల్కొలిపి
జాతి సంపఁగి పూవుచాయ జవ్వాది
నూతన ప్రేమ వీనులనిండ యెత్తి
తెలిమించు సన్నంపు తిరుమణిమీఁదఁ
దులనించు జాతికస్తూరి బొట్టు వెట్టి
యనులైన కస్తూరి యంటులచెంతఁ
గొనబుకప్రంపు పోగుల పొందుపఱచి             (4090)
తిలకించునిండు చంద్రికదట్టిఁ గట్టి
వలిపంపు గెంటెముల్వలె వాటులైచి
వన్నెలు సవరించు వారెల్లఁదనదు
వన్నెలుగనివేఱ వలఁయుఁబొమ్మనఁగ
నరిది మించులమించు లలరించునడల
విరులబొందియ కోల విసరియాడుచును
నడపంబు పిడియంబు నందులాగించి
యడపకత్తియ వింతనంతనే తేర
కరపికములు చందకర కరస్ఫురణఁ
బరఁగి రాత్రిని బట్టపగలు గావింప           (4100)

(ఇంకా ఉంది)

అష్టమహిషి కల్యాణము - 11

తృతీయాశ్వాసము

(శ్రీదేవి మహిమవర్ణన)

ద్విపద

శ్రీకరవర్ణ యంచిత హేమవర్ణ
యాకీర్ణభుజజాల యనుపమ శీల
మునిలోకనుతలీల ముకురకపోల
యనఘామృతాపాంగ యలమేలుమంగ
యవధరింపుము దేవి యమ్మహామౌని              (3310)
కువలయేశుఁడువల్కెఁ గువలయేశ్వరుని
నావార్తవిని వల్లవాంగనామణులు
భావశుగములు భావముల్ దూర
గణువింపరాని యంగజతాప మొదవ
గణములై గిరివనాంగణముల నిల్చి
హరివిలాసములు నొయ్యారిబాగులును
బరిరంభణములు చుంబన రసక్రియలు
సొలుపు చూపులు తలచుట్టు గన్నులును
గలికి పల్కులు ముద్దుగారెడి మోము
డాలుచెక్కులును బిడారువన్నియలు                 (3320)
నాలీలలును విన్నాణంపు నడలు
తలపోసి తలపోసి తలయూచి ప్రేమ
కులుకంగ లోలోన గుబ్బతిల్లుచును
కలువతూఁపులు కడుగా జాఱుజాలు
జలములోయన సకజ్జల భాష్పతతులు
యిఱిగుబ్బ పాలిండ్లనెదలఁ బయ్యెదల
నెఱయఁ గ్రొమ్ముళ్లూడ నిట్టూర్పులిడుచుఁ
చెక్కుటద్దములగైఁ జిగురాకుతెరలు
నెక్కొనఁజేర్చి యూనిన తమకమునఁ
గటకట బ్రహ్మకెక్కడి పాటి పాటి                    (3330)
ఘటియించెనేని యిక్కడ మమ్మునిట్టు
వాసుదేవునికేల వలవంగఁ జేసెఁ
జేసెఁ బోయెడబాయఁ జేయనేమిటికి
ఆయెఁబో శౌరి దానైననేమయ్యె
నాయెడఁదుగులైరి నమ్మినారనక
కనికరింపగ యిట్టి కట్టడిమరుని
కనలుతూఁపులకు నగ్గము సేతుననక
వొరినెకోడెను వారి వారలను
వారినిగూడ నెవ్వారి దూరుదము
అక్రూరుఁ డక్రూరుఁడని యదరంద                    (3340)
నక్రూరునేతి బీరనెడి చందమునఁ
జుట్టంబువలెనె కృష్ణునినే జయింపఁ
గట్టడి నరకిఁ డెక్కడినుంచె వచ్చె
హరిరే్పె హేమహర్మ్యముల భోజేంద్రు
పురము కామినులు కప్పురపు క్రొవ్విరులు
కనకలాజలు చల్లఁగా నుల్లసిల్లఁ
గనివారిగోరియిక్కడ నేలతలఁచు
మధువైరి యిదిగాక మధురలోఁ దరుణ
మధురాధరాధర మధురముల్గ్రోలి
మఱియున్నవేటికి మఱుగునేఱుపులఁ               (3350)
గుఱువాడిననుకొన గోరుతాకులను
నయగారి మాటలనటన చూపులను
బ్రియముల నయముల బెల్లించి పొంచి
కాంతా నిశాకాంత కాంతసౌధములఁ
గాంతలేలాంతముల్గలుగంగఁ జూచి
లాలించి సకలకలలను మెప్పించి
తేలించి తక్కించి తిరుగఁ చొక్కించి
తనువింతరతుల చిత్తరమైన రతుల
నెనయవ్రేఁతల పొందులేలచింతించు
నాపొందుమఱువని యాపురికాంత                     (3360)
లాపద్మ నేత్రుఁబాయఁగ నోఁపరెపుడు
నటు కృష్ణుఁ గొనిపోకుమని ప్రణమిల్లి
కుటిల విచారున క్రూరువేఁడుదమొ
లోలోనవిరుల చాలుపుల వేలుపులఁ
జాలపూజింతమో శౌరి నిల్చుటకు
మన మందరము మన మందరోద్ధరుని
జననీక చరణకంజముల వ్రాలుదమొ
యనికామభీమ సౌమాంబకా హతులుఁ
దనువులు జర్ఝరింతంబులై జడియ
హరి పరాయత్త చిత్తాధీనలగుచుఁ               (3370)
బరమ మౌనులు బోలె బాహ్యముల్మఱచి
జారుకొప్పులవెడఁ జాఱుపయ్యెదలఁ
దోరంపు తుదులందుఁ దోరఁగుకన్నీట
మాధవ ధవళాక్ష మధువైరి శౌరి
భూధవ శివవంద్య పుండరీకాక్ష
పరమేశ మునివేద్య భవరోగవైద్య
హరికృష్ణ మామొఱ లాలింపు మనుచు
నంతరంగార్తిచే నడగు గీతముల
నింతులెలుగెత్తి నెంతయు నేడ్చి
తలఁపులొందించు మాధవమూర్తి పూర్తి            (3380)
తల పోసి యొకకొంత తాళిరంతటను
గరఁగుబంగరుగుండు గతిభానుఁ డుదయ
గిరినిల్వ నుచిత సత్క్రియలెల్లఁ దీర్చి
జననులువెట్టు బ్రసాదంబు బంధు
జనములు దాను భోజనము గావించి
లలిత భూషణాలంకృతుల్రామ
నీలవర్ణులు రోహిణీ యశోదలకు
మ్రొక్కినమస్త ముల్మూర్కొనియక్కు
నక్కుడాయించిముద్దాడి దీలించి
కడుమోహముల కజ్జముల్చెట్టి                   (3390)
తడుపులుగట్టి యిద్దఱియొడిఁబెట్టి
క్షేమంబుతోఁ బోయి క్షేమంబుతోడ
రామ కేశవ వేగ ...........
బదనంబుసిరికుంకి పట్టగుఁగావఁ
బుమున నీబంటు మంటిల్లు మెట్టి
తుదిలేని దయ బవిత్రుని జేయుమిపుడు
నను గృతార్థుని జేసి నావిన్నపంబు
మనవి చేకొనినన్ను మన్నింపుమనుచుఁ          (3400)
బదములఁ బడిపాలుపడి వేఁడుకొనిన
మదనగురుండు సంభ్రమముననెత్తి
వింతయే నీవింత వేఁడనేమిటికిఁ
జింతింప నేలవచ్చిన పనిఁ దీర్చి
వచ్చెదనీవేమి వసుదేవుఁ డేమి
యిచ్చలోఁ దలపోయ కేఁగునీవనినఁ
బనివిని యెదనంచుఁ బ్రణతుఁడై యరిగి
కనికంసుతోఁ దదాగమనంబుఁ జెప్పి
సుజనులు వొగడ దుష్టులు కడుబెగడ
నిజవసతికిఁ గాందినీసుతుఁడరిగె                  (3410)
బల కేశవుల శత్రుబల హర విపుల
బలపరాక్రముల గోపకుల్గొలువ
నిరుపమోన్నత మణినికర సాలములఁ
దరణిసంగత మహోత్తాల సాలములఁ
నహిలోకమొరయు మహాపరిఘములను
బహు చంద్రకాంత శంభద్గోపురములఁ
జందకరాభ కాంచన కవాటముల .......
రమణ జలాముఖ రంధ్రకుట్టిమము
లమరఁజేకొని జంతలై దంతలగుచు
నుత్పలబాణ మంత్రోపదేశంబు                          (3420)
నుత్పలాక్షులకు నత్యున్నతి నొసఁగు
గతులకుఁ బరిపరి గతుల కాముకుల
మతులనీరుగఁ జేయు మదితనాదముల
ధళుకొత్తు పారావతముల మొత్తముల
సలలిత బహుకేళి శైలజాలముల
నవల మాణిక్య సౌధాంగనావికచ
కవభరంబులుగని ఘనలోయనుచు
నాకాలకంఠ చూడాగ్రముల్నిగుడఁ
గేకాధ్వనుల్జేయు కేకిబృందములఁ
గిసలియ మాలికాకీర్ణంబులగుచుఁ                 (3430)
బసిఁడి కుండలను దర్పణగణ స్ఫురణ
నుదుటపూఁబోణుల యూరుకాండములఁ
గదలికల్ పచరించు కదళికల్పొదలి
సంతత చిత్తస్రజముల సౌవృంత
కాంత పూఁగములఁ బూగముల పూగముల
పులుఁగు జవ్వాది గప్పురము గస్తూరి
కలయంబు వులుచల్ల కలయంబు పసలఁ
గమనీయ సూత్ర సంగతుల నారతులఁ
దముదాయె యిచ్చు రత్నంబు బొమ్మలును
సలలిత హేమ తేజముల లాజముల                   (3440)
విలసిల్లుచుండెడి విపణిమార్గముల
నజపురందరుల యక్షాధీశుఁ దెగడు
ద్విజుల భూభుజుల సందీపితోరుజుల
సమధి కాలంకృతుల్జడిగొను పుష్ప
కములకైవడి శతాంగముల సంఘముల
హరుల బింకము గెల్చు హరుల దిక్కరుల
గిరులనవ్వెడి మదఘీంకార కరుల
నవికుల బకచక్ర హంసజాలముల
కొలకులమను కెలంకుల కొలంకులను
ఫలిత పుష్పిత రసభరిత సంవలిత             (3450)
కలితలైయున్న శృంగారోపవనుల
రవిబింబనిభ పద్మరాగ దీపముల
భువన మోహనములై పొల్చు ధూపముల
నడలక తమకు నీడను బేడనలకు
గొడిమెడి సవరించు గొప్పకన్నులును
బనిపడి తముదాము పవడంపులతల
గనియలుగాఁజేయు కావిమోవులును
నిలదొమ్మిదవ లెక్కయొక్కటి మాకు
నేలెక్కలని హసియించు వీనులును
వడిఁదన్ని తనకొప్పుఁ బట్టివంచినను             (3460)
విడదు గుణంబని విలుఁదిట్టుబొమలు
దొరసి వాళ్లకుఁ బొత్తులు దుగించె గొట్టు?
లరయఁ బూగముగనియాడు కంఠములు
గట్టిగాఁ దనుగాంచి కఱచి చూచినను
వెట్టబంగారని విసుగు మేనులును
నొగిలినతము చూచి నోము నానాఁట
దిగఁగాఱఁ జేసిన తేటమోములును
బిరుదులఁ దమతోడఁ బెనఁగునెమళ్ళ
పురివిచ్చఁ జేయు గప్పుగల కొప్పుఱను            (3470)
........................
పొదల్రే నారికొప్పున నొప్పువికుల
చదరునమింట నక్షత్రంబు లెసఁగె
దలఁకు భోజునకు వంతలు దుర్నిమిత్త
ములుదోఁచె దుస్స్వప్నములు చూపెనంత
తలుకుఁబోణుల మానధనములఁ దివియు
నలినాస్త్రచోరు కన్నపు కత్తియనఁగ
నామీనసతి దాల్చునట్టి దైవంక
నామమోయనఁ దోఁచె నలినారి యపుడు
లలితమాణిక్య వల్లరుల వల్లరుల
తులనించు చిత్రధాతువులఁ గేతువుల            (3480)
లాలిత వివిధ జాలముల జాలముల
జలజాక్షు వీరరసంబు చందమున
జలజాప్తు డుదయించె జనజాథయంత
వగరు చీకట్లు చక్రాంతరంగముల
పొగులెల్లఁదేరుఁ దూర్పునరవిదేఱె
నుడువీధి యనెడు పయోరాశినొప్పు
బడబానలంబనఁ బ్రభలు చూపట్టె
శ్వేతహోర మంచికల మంచికల
ధౌతమయాతపత్రములఁ బత్రముల
తలకొన్న వ్హేతనాదముల నాదముల                 (3490)
వలగొన్న పౌరభూవరుల భూసురుల
గలిగి చందన పూగ కర్పూర మిళిత
జలముల యంబునఁ జల్లరాజిల్లఁ
గమ్మగస్తురి మట్టిగను పట్టినట్టి
యమ్మహారంగ పరాంగణస్థలిని
భోజేంద్రుఁ డప్పుడొప్పులు మీఱ రత్న
రాజిత భూషణ రాజిఁగై సేసి
దొరలు బాంధవులు మంత్రులు పడవాళ్లు
పరిచారకులు ససంభ్రమమునఁ గొలువఁ
జంచదుత్తుంగ కాంచనమయమంచి                   (3500)
కాంచిత పీఠిపైనాసీనుఁ డగుచు
బలులైన జగజెట్టి పౌఁజులఠవణి
మలహరి మొఱయింప మరసాహసములఁ
బొంగారు భుజములఁ బూజించి చెలిని
జంగాలిముత్తెంపు జల్లిఁగేలించి
నున్నని యెరమట్టి నూఁగైన పసపు
వన్నియ పుట్టంబు వలెవాటులైచి
కదిసి హీరమ్ముల గదివాడియినుప
చదురుల వలెదాల్చు చేముళ్ళఁ దాల్చి
జగజెట్టి యగునట్టి చాణూరు డపుడు              (3510)
తగునుక్కుగట్ల సత్వముగల జెట్ల
నొనగూడి భోజేంద్రుఁ డున్న యచ్చటకుఁ
జనుదెంచి కాంచి భుజంబప్పళించి
యుదుటుమీఱగ మ్రొక్కి యొకచక్కి నిలువ
నదనువాటించి నందాదు వేతెంచి
యరయుకానుకలిచ్చి యతని పంపునను
నరసడింభముల మంచములపై నుండ
నంత రామాచ్యుతులంత .. ంతకుల
వింతశృంగారంబు బీరంబుమెఱయఁ
గఱపట్టుదట్టి బంగారు వన్నెకాసె              (3520)
నొఱపుగా సవరించి యురగేంద్రులీల
నిడుదలె ఱుగారు నెఱివంకజడలు
వెడలకప్ప్లుతోడ వెన్నలు మెఱయఁ
దీర్చిన కస్తూ తిరుమళిమణులఁ
గూర్చిన కపురంపు కొమరు దీపింప
వడిమల్లబిరుద రావములు మిన్నందఁ
గడిఁది డక్కలు హుడుక్కలును ఘూర్ణులఁగ
విని చూడఁ గోరి యవ్వేళ గోపాల
జనములు సేవింపఁ జనుదెంచి యెదుట
జలజాప్తుఁ డుదయాద్రిచరి నొప్పుకరణిఁ               (3530)
దళుకుటద్దము ఫాలతలమున మెఱయ
గగనభాగము సంజగావిఁజెన్నొందు
పగిది మస్తంబుకెంబట్టుపట్టమర
నీలాద్రితట మహానిర్ఝరుల్వోలె
లాలిత కర్ణఝుల్లరులు శోభిలఁగ
మింటబర్వెడు తీఁగ మించులు వోలె
జంటలై బంగారు సరపెణల్బెరయ
నాలోల కర్ణవాతాహతినద్రు
లాలోలగతిఁ జెందనాశలూఁ టాకఁ
గంతటి పటుదానకంటసలబ్ధి                     (3540)
పటలిభవద్భ్రమ భ్రమరంబు లెగయఁ
బూత్కారముల నూర్ధ్వభువనంబు లెగసి
............................
...........................
వలవదు తివియు మావంత నీవింత
చలముఁ జేసినఁబట్టి చంపుదుమనున
లావునఁ గుంభి పాలకుఁడు బాలకుల
పైవారణంబు కోపమునఁ డీకొలుప
నింతైనఁ దెరువీక యీవంతయంత
నెంతగావించె వీఁ డెంత గొట్టనుచు                (3550)
దట్టిబిగ్గఱ జుట్టి దట్టించి పలికె
దిట్టయై నిలిచి దైతేయమర్ధనుఁడు
గదియఁ బాదముల నక్కరినాది కడిమిఁ
గదిమి యంకుశగతిఁ గావింప గజము
కడురేసి నిజతుండ కాండంబు సాఁచి
యొడిసిన హరిదాని యొడుపుఁ దప్పించి
కరమున హస్తి పుష్కరము బీరంబు
బెరయంగఁ జఱచి దర్పించి కొప్పించి
గడగడ దైత్యాళి గడగడవడఁకఁ
బిడుకుకై వడిముష్టి నేర్చిలెల్లార్చి              (3560)
వడిఁగుంభ మధ్యంబు వ్రయ్యఁ గాబొడిచి
కడచిలో నిక్కడక్కడఁ జూపిలాచి
పదములలోఁడాగఁ బదపడి కుంభిఁ
యెదుటఁ గానక కోపమే పారఁ బ్రకట
కటముల మదము లుత్కటములై తొఁరగఁ
గుటిలత గొమ్ములకొలఁది భూతలముఁ
గ్రుమ్మికోరాడి నాకుల మూకలగలఁ
జుమ్మి జాడింప రాజీవలోచనుఁడు
బెడిడంపుకడఁకమై బిరుదనేతెంచి
వడిమహోత్తాలమౌ వాలంబు వట్టి                 (3570)
పంచవింశతి ధన్వ పరిమాణ దూర
మంచితగతి నీడ్చి యలవోకడాఁకఁ
గరబట్టిహవి కరకర బెట్టి కొట్టి
సరగున సవ్యాపసవ్యయముద్ద్రిప్పి
యవలీల గేలమోమగలంగ నడఁచి
భువివ్రాలుగతి జొచ్చి పుటముగా నెగసి
చిరిమి హస్తము వట్టి చిర చిరగనలి
........................
బిరబిర ద్రిప్పి మూర్చిల నేలలైచి
సిరివరు జయలక్ష్మి సేసఁ బ్రాలనఁగ
వరకుంభ మౌక్తిక వ్రాతంబురాల               (3580)
విలవిలఁ బ్రాణముల్విడువంగ దరము
నలవజ్రగతి ముష్టి హతినుగ్గుఁ జేసి
దాని దంతంబు పంతంబున నూడ్చి
పూనితానా హస్తిపుని ముక్తి కనిచెఁ
మేలనియటఁ బుత్ర మిత్ర కళత్ర
జాలంబుతోఁ బౌరసంఘంబు వొగడ
సమరంద బిసహస్త సామజ యుగము
క్రమున రక్తాక కరదముల్దాల్చి
బలునితో హరి నిజబల పరాక్రమము
లలరంగ నలరంగమపుడు సొత్తెంచె            (3590)
మల్లులకకశమి భూమండలేశ్వరుల
కెల్లరాజంతుల కెల్లనంగజుడు
గోరక్షకులకు సకుండు వైరులకు
వైరిగేఁ గన్నట్టుదారికి శిశువు
అల భోజునకు మృత్య్వగ్నులజాల
ములకు విరాట్టు సన్ముని వరేణ్యులకు
బరతత్వ మచ్చటి బంధు సంతతికిఁ
బరమ దైవతమునై బలునితోనొప్పు
భోజుండపుడు భయమునుబొంది పౌర
రాజి రాజీవాక్షు రాజితమూర్తిఁ                (3600)
గని మోదమును జెందికడువెఱగంది
తనువులు గరుపారఁ దమలోనఁ దాము
ఈతను కరినిమో మీతని మోవి .....
చూతయోమదిఁ జవిచూతమోయనుచుఁ
బొందున నితని కపోలంబులలమె
కొందమో ముద్దిడి కొందమోయనుచు
రామకేశవులు నారాయణమూర్తు
లే మర్త్య్లై యవలీల బాల్యమున
బదరు ప్రలం<బుండు బఁకుడు ధేనుకుఁడు
మొదలైన యసురల మోది మోదించి                   (3610)
యిలభారమనపంగ నీ కంసు జంపఁ
జలములు రెట్టింపఁ జనుదెంచిరనఁగ
గుటిలతలోనుండి కొనసాగి వెలికిఁ
జట మరించిన రీతిఁ బొరిగొన్న సికయు
ననుపమ కాల దండావతారంబొ
యన నొప్పు భయద బాహాదండములును
గలిగి యయ్యెడల యకాలపాశంబు
వలగొన్నగతి మెడవడిజందెమొప్పఁ
గాలవర్ణములతో గాలకూటంబు
జ్వాలలఁ బోలు మీసలు డిడ్డికొనుచు                 (3620)
జేవురుఁ గోరాడి చెలఁగు నాగంబు
ఠెవమై మెఱయు మట్టియకాలిమించి
పొదలు మూఁపులు శిరంబును దడబడక
ముదియించి త్రిశరుని నూడ్కినుప్పొంగి
చాణూరుఁ డనియె మచ్చరమున సీర
పాణి యాదవ వజ్రపాణి నీక్షించి
మిగుల గోపకులతో మెఱసి పోరాడ
జగజట్టులని మిమ్ము జగము వారెల్లఁ
జెవులు పండువులుగాఁ జెప్పఁ గంసుండు
తివిరి మిమ్మిటకుఁదోఁ దెప్పించినాడు              (3630)
మిన్నంట నారాజు మెచ్చఁగానొక్క
నన్నఁ జూతమురమ్ము జలజాక్షయనిన
నంతటివాఁడ వీవెంత మేమెంత
యంతరంబరయ నీడగునె మమ్మొఱయఁ
జెల్లునేయైన నీ క్షితినాధు వేడ్కఁ
జెల్లింపవలయు నేర్చినపాటి మనము
పోరుదమిపుడు నీ పొంతముష్టికునిఁ
జేరి సీరిని బోరఁ జెప్పుమటన్న
మనసు చూడఁగ నొక్కమాటన్నఁ గ్రొవ్వి
యనియెడు నీకునే నలవియే కృష్ణ                  (3640)
యెనసి యేనుఁగులతోనే లాటమాడఁ
జనఁ జూచెడింత విచారంబులేక
తవివి వారును వీరుఁ దలఁ చూపిఁ జుట్టి
సివమురేవఁగ వచ్చి చెనకెడవేల
కరకులాడెడుమమ్ముఁ గదసి పోరాడఁ
దరనొ యీవట్టి పోతరమేల నీకుఁ
పొలసినఁ డాగినఁ భువి దూరిసటల
మలసి వేఁడినను ముమ్మాటికి నిన్ను
బోనియ్య నియ్యెడ భోజుండు మెచ్చ
నానెదుఁ బాదంబులందు రామ్మనుచు                 (3650)
మదినుబ్బి చాణూరమల్లుండు చలము
పొదలించి యదరించి భుజమప్పళించి
యెదురుగాఁ దురదురనేతేర శౌరి
గదలక రిపులు గ్రక్కదలఁ బెల్లార్చి
ధరతల్లడిల్లఁ జెంతలనున్న మల్ల
వరులెల్ల భీతిల్ల వడిమల్ల చఱచి
తలపడి రిద్దఱుతగఁ చిత్రగతులఁ
బలువిడి పిడివిళ్ళు పట్టికొట్టుకొనుచును
డాయుచు ముష్టిఘట్టనలు చేయుచును
బాయుచుఁ గదిసి యార్భాటులఁ జేయుచును            (3660)
విన్నాణముగఁ బట్టి పెనఁగుచు వింత
విన్నాణములరెసి వ్రేశి గద్దించి
శిరమును శిరమును జేతులుఁ జేతు
లురమునురంబును నూరులూరులును
బెరయ బాహా బాహిఁ బెనఁగు లాడుచును
దొరసి ముష్టాముష్టిఁ దొడరి పోరుచును
నొకకొంత తడవు నీ యుద్ధముద్ధతిని
బ్రకట సత్వంబునఁ బ్రబలికావింప
ఠాణమైయప్పుడడ్డము దూరి శౌరి
చాణూరులైచి శౌలమునకు వచ్చి                (3670)
యుల్లాంగమునఁ బట్టి యూరులనొక్క
మల్లుండు మెచ్చి మమ్మారేయుటంచు
నేర్పునం గాలులోనికి జొరనిచ్చి
దర్పించి సొరలించి దనుజారి కెరలి
నటనను దాటంబునకు వచ్చి చొచ్చి
పటుముష్టిచేవెన్ను పగుల ముష్టింపఁ
దరలక జెట్టియత్తఱి జోఱగొన్న
తెఱఁగున బెడఁబాసి తివిరి మార్కొనిన
డీకొని హరివాని దిణికించిలైచి
పైకొని జఠరంబు పట్టిలోఁ గించి            (3680)
కనలుచుఁ బొడిచి వేగంబ డొక్కరముఁ
గొనుచు మల్లుని మన్నిగొనుచుండ బలుఁడు
మొనసి ముష్టాముష్టి ముష్టికుని నిట్లు
పెనగుచులైచి యభేద్యుఁడై పోరఁ
గని పౌరకాంతలు కనికరంబింది
యనిరిలోలోనె యోయమ్మ కంసుండు
చెండమ్మి గతినొప్పుచే సోఁకినంత
గండుదురోయన్న కరణినున్నారు
తేఱికన్గొనఁ జెక్కుడెసఁ బాలువెన్న
గాఱెడు యీముద్దు గాఱెడివారిఁ                 (3690)
గటకట చెలరేఁగి కనలి దానవులు
యిటువంటి నరకలతోడఁ బెనంగు
లాడంగ బడ్డను బెలుచ కైవడిని
గనుగొను బిడ్డలఁ గనడెపో వీఁడు
రాజుగన్గొని చూచు రసవేత్తలైన
యీజగ జట్లకు నీ బాలకులకు
నీడుగాదనియన రెంత యిచ్చకము
లాడుదురా కంసుఁ డాడినయట్లు
అతని కిం పని ధర్మ మాడకయున్న
నతని నంటునపాప మంటదే తమ్ము             (3700)

(ఇంకాఉంది)

అష్టమహిషీకల్యాణము - 10

రమ్మురమ్మనుచుఁ గీరమ్ము చందమునఁ
గ్రమ్మిపిల్చుట విని కమలలోచనుఁడు
తఱివేఁచిపట్టి సుందరి గుబ్బలలమఁ
దఱలక నిలచి యాతఱలాక్షి పలికె
నరయఁ బట్టెడితావెయగునైన నీవు
తఱిచూడు కంససోదరి పుత్రయనిన
వేఁడక నవ్వి ధమున జలము
లాడుచు సరసంబులాడుచునుండ
లలనలపాంగ జాలకములచేత
సలిలంబులో బేడసలఁగుందఁ జేసి             (2910)
యొసపరి కురులతో నొఱయుచుఁదనదు
బుసకొట్టులకుఁ బాఱి పొవుతుమ్మెదలు
కవగుబ్బచన్నులు గనిరేసిడాసి
దరళ హాసములకుఁ దరలుజక్కవలు
పలుచని యధరబింబములకై నుడిసి
యొలయుఁనై తావులకుఱుకు గీరములఁ
దమ్ములఁ గుముద కందమ్మునుత్ప
లమ్ముల ఘనశైలవమ్ములఁ రువ్వి
వనజముల్చరణముల్వడిఁదడంబడఁగ
ఘన భాగ్యరేఖలు గనిపట్టుకొనుచు            (2920)
భ్రమరముల్నెఱుల నేర్పడకున్న హేమ
సుమవాసముల పసచూచి పట్టుచును
బిసములు హస్తముల్భేదింప లేక
పసని సొమ్ములు గాంచి పాఱిపట్టుచును
బులినముల్బిరుఁదులు పోలింపరాక
యెలమిఁ గాంచులు గాంచి యెలమిఁ బట్టుచును
గమలముల్పూదేనెఁగ్రక్కు చందమునఁ
గమలముల్గరయంత్ర కములఁజిమ్ముచును
గమలభృంగముల వేగముల రాగముల
గమకింప వడిఁదోలికదియుచు సోలి                (2930)
కమలాంత్తరపు సూన కమలముళస్త
కమలమునందుఁ జొక్కమలర్పఁ బూని
సరములఁబూని సారసములఁ దేలి
బిసములద్రుంచి తుంపనలాడి పాణి
బకములమరుని యంబకములనొప్ప
శుకముల దరులయా శుగములఁ గప్పి
యుదటుమీఱఁగఁ దమ్మినొక్కెతెపమ్మి
యొదులుఁ గృష్ణునిఁ గ్రమ్మియెద సోఁకజింమ్మి
నిలువ గోవిందుఁడూనిన ప్రేమఁ జలువ
వలచు చెంగలువచేవైచె నా చెలువ                (2940)
కరమెత్తి చేగుత్తికవలచే హత్తి
హరినొత్తి వైచిరాయతివలుయెత్తి
మతులు సంమతులుగా మహనీయబాహం
లతల గొల్లతల ఫాలతలములుంచి
వెనువెంటఁ గళలంట విడియుంటవింట
ననజంటవైచె మానముగెంటె శౌరి
విలసించు నలయించు విలుమించుబొమలు
పొలయించి సొలయించి పొలఁతులవ్వేళఁ
గొంచపట్టుటకునై కొంచనియంచ
నంచబో నీకు వేయలి వేణి వేణి                   (2950)
పట్టినఁ గడునెగ్గు పట్టిన నిచట
నెట్టువేఁగించెద మిఁకనైన నీవు
గవకవనగకు జక్కవకబెదరు
నవలివారల్లన నందిపట్టెదరు
వికవికలేలె వివ్వెరలకు ముకులు
కకపికలాయెఁ దక్కక పికవాణి
మరలనితెరలఁ బల్మాఱును గొక్కరలఁ
గెరలి చేయకుఁడు చక్కెరబొమ్మలార
తుటుములు వెట్టుచుఁ దుటుము గట్టుచును
నటనిటరారె మిరనుచుఁ నొండొరుల              (2960)
నాడుచు సరసంబు లాడుచునీఁదు
లాడుచువడిఁ జల్లులాడుచుఁ జెలఁగి
యమున తత్కుచకుంకు నాకులయగుచు
నమరెరేసంజ కెంపారుమిన్ననఁగ
సారసభవుఁడు వాసవుఁడు మాధవుఁడు
చారణ దేవతాసతులు నవ్వేళ
హరిగాంచి మోహించి హర్షంబు పెంచి
కరఁగి నీరైచొక్కి కామించిరంత
వనకేళిందేలి యవ్వనమాలిగొల్ల
ననబోండ్లతోడఁ గ్రన్నననేఱు వెడలి             (2970)
నీలిమేఘంబు వెన్నెల సోఁగచుట్టు
వీలగోణంబు గీలించి యామీఁద
సరులు ధరించి శ్రీచందనంబలఁది
విరులిఉ గీలించి పచ్చవిణాముగట్టి
నీలంపు సరులలో నిగ్గులు వెడలు
పోలికఁ గుంతలముల నీఱుజార
నుడురాజు బింబాస్య లొండొరుయొఱులు
సడలించుమర ఖడ్గశాఖలఁబోలి
పట్టుమీపట్టు చూపట్టు నీపట్టు
కట్టు చీఱెలతల కట్టుచేకట్టు                (2980)
తెముముత్యమ్ము పుత్తెమ్ము పొతెమ్ము
కమ్మపూఁ బొదరిల్లు కలికి నీసొమ్ము
కొమ్ముగంధము పూసి కొమ్మునీవంది
కొమ్ముపువులు జాతికొమ్మునామమ్ము
చీరి కస్తూరికై చేరిపోవకుము
రారమ్ము గంధసారమ్ము నిమ్మనుచు
తొడవులు తొడివి కస్తురిపూసి విరులు
ముడిచివన్నియపుట్టములఁ గట్టిరంత
వసుదేవతనయుండు వలపుల మరియు
కిసలయాధరులఁ జొక్కించి చొక్కించి             (2990)
తెలతెలవాఱనే తేరఁబల్లియకు
మలయుచువారితో మగిడియేతెంచె
వరులంత నభిమానవతుల నాసతుల
హరిమాయనేమియు ననరైరి యిట్టి
ధవళాక్షు మహిత వర్తనము కీర్తనము
భువి విన్నవారల భూరిసంపదలు
వనజాక్షుఁ డంబికావనము బావనము
నొనరింప నచ్చట కొక్కనాఁదరిగి
యుదుటున నందుని నొడసి గోపకుల
గదుము నాగంబు భోగంబు వేగంబు               (3000)
చించి యాతండ్రి రక్షించి తద్భోగి
నంచితగతి నంచియట నొక్కనాఁడు
అన్నతోమరుఁగన్న యన్న వేఁడుకల
నున్నతోన్నతకాననోపకంఠమున
వల్లకీరాజిత వల్లవీ హస్త
పల్లవరాగ శోభన మూర్తియగుచు
ప్రోడనందు గూరుని దూతశంఖ
చూడుండుకొని పోవఁజూడు మటంచు
వడిఁబాఱి పోయెడివాని ప్రాణముల
విడిపించి జనకుని విడిఁబించియంత               (3010)
నతని శిరోరత్న మన్నకునిచ్చి
యతివలతో నుండె  నతివైభవములఁ
దనమంచితనము మంచితనము గోపికల
ఘనతనెన్నుచుఁదను గలయుచునుండె
సోమరి కంసు నిష్టుండరిష్టుండు
భీమవృషాకృతిఁ బెఱిగి బిట్టలిగి
వాడికొమ్ములు ములువాడివీనులును
గాడిమోవని యఱ్ఱుకదలు మూపురము
వాలువాలము నేలబడి వాలు గంగ
డోలునుగల్గి కాటుకకొండ వోలె                   (3020)
గోడలువడనూఁకి కొములునేల
గోడాడితోఁ కెత్తుకొని పంచవిలుచు
గడిఁది చిందరకొట్టి కడిమి క్రేళ్ళురికి
వడిరంకెలిడుచుఁ గ్రేవలనాకి కొనుచు
మల్లరంబై గోప మండలంబెల్లఁ
దల్లడిల్లగవచ్చు తఱి దైత్యమర్ది
సురలెల్ల నరుదంది చూడనయ్యసురఁ
బరిమార్చి తమవారి భయమెల్లఁ దీర్చె
బెగడెఁ గంసుఁడు గోపబృందంబు కృష్ణుఁ
బొగడెనభమ్మునఁ బూవాననెగడె                    (3030)
నలరులతోఁదేటి యలరుచందమునఁ
జెలఁగె గోపికలతో శ్రీకృష్ణుఁడంత
ప్రబలభా విజిత పారదుఁడు నారదుఁడు
సబలుఁడై కంసుని సభకేగుదెంచి
యమల నేత్రాంత దరహాస చంద్రికల
కొమరొప్పు మ్ర్ఱుఁగు చెక్కులమీఁదఁ బొలయ
వెడమతి నీమతి వివరింపనిపుడు
వెడతనున్నదోబేలు జెందితివో
యిరుగింటిలో పని యెఱుఁగ వేమియును
బొరుగింటి పనిఁ దీర్పఁ బోయెదు కంస             (3040)
వసుదేవుఁడిట్టు దేవరరేయిగన్న
పసిబిడ్డ పాపని పనిబూని
యతివేగమున మందకరిగి యానందు
సతియొద్దఁ బెట్టియా సతిగన్నపట్టిఁ
గొనివచ్చి నిన్నుదిక్కులఁ బెట్టికొనుచుఁ
దనుగానివాని చందమున నున్నాఁడు
కనలుచుమును నీవు ఖండించినట్టి
తనయాలిఁ గన్నట్టి తనయాలిఁతోడఁ
దొడబడఁడాఁచి యందులనేయయున్న
పడఁతి దోర్బలభద్రు బలభద్రుఁ గాంచె            (3050)
వారలే నినుజంపు వారలువారి
వారింపఁ గూదద వార్యులెవ్వరికిఁ
గన్నట్టి పనిదాఁపఁగా నేల నీకు
నున్నది యున్నట్టు లొనరఁ జెప్పితిని
నావుడు వహ్నిచందమున డెందమునఁ
గావరంబెసఁగఁ డిగ్గన గద్దెడిగ్గె
కైవాలుఁగొని శౌరి ఖండింపఁబోద
దేవ మౌనీంద్రుఁడే తెంచి వారించి
తగునె నీకిదిలెస్స తగవు జేసితివి
పగగొని నినుజంపఁ బగతురుందఁగను              (3060)
సేయువాఁ డుండ నమ్మేమిగావించు
వేయేల హరియుండ వీఁడేమి సేయు
వారెవో దయ్యాల వలెమందలోన
శౌరి సీరియు నిన్ను జంపనున్నారు
అనుచు గంసుని కీర్తి యెగయుచందమున
జనియె నారదుఁడు భోజప్రభుండపుడు
ఖలబుద్ధినపుడు శృంఖలబద్ధుఁ జేసి
చెలియలితోఁ గూడఁ జెఱసాలవైచి
యతరేసి వడిగేసియను దైత్యనాధుఁ
గుటిలతనందుని కొమరుఁపైబనిచె               (3070)
మంత్ర కూటమున దుర్మంత్రజ్ఞులైన
మంత్రులు భటులు భూమండలేశ్వరులు
గొలువ మీసలు దిద్దికొనుచు నేత్రముల
జలజలనిప్పుల జడియుప్పతిలఁగ
స్వారాజు గిరిరాజు సడ్డగావింప
నీరసాస్థతిమార్త్యుఁడే నాకు నెదురు
శూలిఁగేలిననవ్వఁ జూచునాతోడ
నాలంబులో వీరలా పోరువారు
గరుడ దంధర్వ రాక్షసులకేనోడ
నరునకేనోడుదు నాపోరిఁ బోరి                   (3080)
చటులమాద్రోణ భీష్మక శల్య బలము
నటుచూపిగెల్చె దననిఁబోవ నీను
వావిరితనదైవ వంశమేనెఱుఁగ
నేవట్టి జర్కరనెఱప నేమిటికి
నెత్తిమాసారని నెత్తురుకందు
తిత్తఱిననునాజి నీల్గింతమనుచు
అనికొందఱటవారి నటపోయియిటకుఁ
బనిఁ బూనిరప్పంచి భంపవలయుఁ
దవిలిహస్తినిబుర ద్వారమేమరక
కువలయపీడమెక్కువలావుమెఱయ                  (3090)
వడినెక్కియాచక్కి వచ్చువారలనుఁ
దెడలించికెడుపు మందునుమీఱిరేని
సమమల్ల హృద్భుల్ల చాణూరమల్ల
విలుపండువనివీట విననెల్లచోటఁ
బలుదెఱంగులఁ జాటఁ బనుముఁడువేగ
రంగంబు క్షీరతరంగంబు చాయ
రంగు జల్లులరాజి రాజిల్లఁ జేసి
విమలముల్గావీధి వీధిలనెల్లఁ
దమఁగముల్పన్నుఁడు తమకముల్మాని
యని యాత్మఁదల పోసి యక్రూరుఁ బిలిచి          (3100)
తనకేల లీలనా తనికేలు పూని
యున్నదమ్ముఁడవైన నాప్తుండవైనఁ
గన్నవారలు నీవు గడియును నీవ
తమమేలుకీళ్ళడుల కుందగులైనవాఁవ
వని నిన్ను నమ్మితి నంతరంగమున
ననిమిషాధిప ముఖ్యు లాలంబులోనఁ
దనువేఁడికోడి శ్రీధరు వేఁడికొనిన
శౌరియాతడె సీరి శౌరియుననఁగ
నారయ జన్మించిరని వింటినట్టి
బలకేశవులునందు పాళెంబునందుఁ             (3110)
జలపట్టి తనుఁబట్టి చంపెదమనుచి
నెన్నుదురటు వారినిటు తెమ్మువింటి
జన్నంబటంచు ధర్మము తొంటినాఁడు
మల్లనాగములచే మహియెల్లఁ దల్ల
డిల్లఁదద్బల మెల్లడించి సంపదలఁ
జాలి కోసల సాల్వ సహితంబుగాఁగ
నెలెదమోలోక మేకచక్రముగ
ననివేడు కలహెచ్చి యంబరంబిచ్చి
యెనయఁ గౌంగిటగ్రుచ్చి యెత్తుననతఁడు
ఇదియేమి నన్ను నీవింతజేసెదవు                (3120)
తుదినీదుపంపుజాతులు ప్రసాదంబు
ఇందు మించిన భాగ్య మెయ్యది వేయి
చందంబులనుమదిఁ జర్చింపననుచు
ఘన మనోరథము సంగతినొప్పురథము
నెనలేని వేడ్కతో యెక్కియందరిగె
వేగ కంసుడు మృత్యువక్త్రంబు దూరు
పగిగొల్సెడవించి భవనంబుజొచ్చె
అంతనంద వ్రజంబటు కేశిడాసి
యంతకోగ్రతమించు హయమూర్తిఁదాల్చి
తుంగ ఖరోద్ధూత ధూళి దిక్పాళి             (3130)
నింగిగప్పుచు దేవనికరంబు బెటల
నాననంబెత్తంగ నాకేశిడాసి
పోనీక తత్పదంబులు పట్టి శౌరి
యతితీవ్ర గతినొప్ప నగలంగఁ ద్రిప్పి
శతచాపదూరంబు చనవైచియార్చె
చిమ్మి మోకాళ్ళ మోచేతులం గ్రమ్మి
యమ్మహాసురవైరి యవనిపైఁ గెడపి
వ్రేలువ్రేతల వేవేలు చందముల
నాలీలనెన్నంగ నరిగెఁబల్లియకు
రమణీయ మౌక్తిక రదుఁడు నారదుఁడు        (3140)
కమలాక్ష బల పాదకంజాతములకు
వినతుఁడై నుతుల గావించి భావించి
వనజాక్షుఁడటు చేయవలయు కార్యములు
పలుకుచు సకలసందలును బొదల
జలజాక్షుఁ గనికనిచనియె భూనాధ
యటని లాయనకేళి పరివేడ్క గోప
పటలితోఁ బర్వత ప్రాంతంబునందు
గోలలౌపడుచులు గొఱియలై యుండ
బాలకుల్గొందఱు పాలకుల్గాఁగ
గడుసులనెల్ల దొంగలు గొనమర్చి              (3150)
వడిమీఱిపంక్తికై వడినాడుచుండ
మాయాఱి వ్యోమనాయక నిర్జరారి
యాయెడ నెడకొల్లయై వచ్చిచొచ్చి
యేపురార్వురు చిక్కనందఱ బిలము
లోవైచిరాతపెల్లుగ రాయి ద్రోసి
యేతెంచి యిరుజేయి యెఱుఁగకయుండ
నాతఱితలనాఁడు నసుర నీక్షించి
నీయాటమేలురా నీచ నిశాట
కాయలునింక నెక్కడికే గెదనుచు
నలికమై గోవిందుఁడా మందుఁ జంపి         (3160)
బీలమువాకిటి రాయిపెడకేలఁ ద్రొచ్చి
లాలించి పిలిచి బాలకుల వేడుకలఁ
దేలించి మందకేతెంచె నత్తఱిని
ననవరతాక్రూరుఁ డక్రూరుఁడబఘఁ
దనుపమ హరిభక్తుఁ డరుగుదెంచుచును
నేదానఫలమొనాకీదానవారి
పాదారవిందముల్ భజియింపఁ గలిగె
నజశంకరామరేశాది కిరీట
రజమెవ్వనికిఁ బాదరజమై చెలంగు
నామాధవుని గాంచునట్టినా పుణ్య                (3170)
మేమని వర్ణింతు నిందిరాకాంతు
నరిబుద్ధినైనఁ దెమ్మని పంచెఁనాకుఁ
బరుఁడె కంసుఁడు ప్రాణబంధుండుగాక
నావటి పామరనకుఁ గల్గె దేవ
దేవుఁ జూడ గనాదియపోతపంబు
ఈయెడ కంసహితుఁడని యోర
సేయునోననుభక్తి సేయునో యేల
నాయెడ సర్వాత్ముఁడగుటఁ గృతార్థుఁ
జేయునేనను దయసేయు నేయనుచుఁ
గళుకులై బెళుకు నుంగరపు ముంగురుల          (3180)
కళుకులై వెలిదమ్మిగసరు నేత్రముల
నిలసంపగుల హసియించు నాసయును
జిలుకు వెన్నెలతేట జిలుకులేనగవు
మొనరముల్గల శౌరి మోహనాననముఁ
గనుగొందునేఁడెనిక్కముగఁ జొక్కముగ
వనమృగావలినాదు వలిచాయకలిగెఁ
జల్లప్రోద్దుననేను జలజాక్షుఁ గాంచి
యుల్లసమారంగ ............
నెమకెడుకేలమై నివురుగాయనుచుఁ
గందమాకందము కుందారవింద                      (3190)
చందన స్యందన తాల తక్కోల
బృందయై యొప్పారు బృంద సొత్తెంచి
పొదరి ......
పొదరిండ్లలోపలఁ బొదలు గొల్లెతల
తరిలేచిలేగలందల పోసి పాలు
కురియఁజేసిన పోదుగులనేల జీర
మఱల కిందులకుసంభార వంబులును
బఱువ ...............
పచ్చగందనియచ్చ పచ్చికల్మేసి
మచ్చరంబెచ్చ మర్మలయుచుఁబొదలి               (3200)
బహు గుహాంతరములఁ బ్రతిరవం బెసఁగి
మహిఱంకెలిడుచు
రిక్కలువెట్టి హుండ్రిక్కుడటంచు
దిక్కొల్పి వికవికఁ దెగడు వల్లియలు
చేకొని వారింపఁ జేరు గోపికల
సొరిది గరాళింపుచును మందపట్ల
కరమె
చనిచని నోటికి చలియైన పూరిఁ
దినివెన్ను చఱచి పూఁదేనె తియ్యముల
నీరాని నెమ్మదినెమరు వెట్టుచును                  (3210)
జేరువ గుమురుగాఁ జేరి ధేనువులు
కొదమలేఁ గలతేఁటి కొదమల సూటి
కుడుచునప్పుడు పొదుగు లుపయోదములు
వడువున క్షీరముల్వర్షింపుచుండ
నడరఁ విష్ణుఁడె కృష్ణుఁడైన నాపాల
కడలియుఁ గడక నిక్కడనిల్చెననఁగ
నురువులు గట్టి మిన్నుల గబ్బమనుచు
నీఁతలైమ్రోతలై యేఱులై తరణి
కూతురిఁ గలసిపైకొని పారుచుండ
యమున గంగయుఁగోడె ననిసరల్మునులు            (3220)
భ్రమసిరి సిరిఱేనిప
గనుకొని యాకడలింగడచియే తెంచి
కమ్మపూఁ దేనెలఁ గలయుపుప్పొళ్ల
నుమ్మఱి రధముడాయుచు దోరగిలఁగ
వడిమీఱుమావుల వడిమీఱఁదో
బలరామ గోవింద పాదారవింద
హలజలజాత రేఖాంకములైన
యడుగుల పొడగాంచి యరదంబుఁ డిగ్గి
కడుబొంగి వేడుకఁ కన్నీరుగాఱ                 (3230)
హరిభక్త
శరదాగమోత్ఫుల్ల జలజ నేత్రులను
హరిణాద్రిజలజ మోహన సుగాత్రులను
గురుతరోజ్వల నక్రకుండల రశ్మి
సురనదీ యమునోర్వి శోభితభుజులఁ
హరిణాంక ముకుర సమానంబు జులఁ
గమనీయవనమాలికా విభూషణిల
సమధికా మృతరస
జిరతర వైభవ శ్రీనికేతనుల
వితతకీర్తులనాది విష్ణుమూర్తులను
బుష్పిత హృదయుఁడై పొంగి యానంద             (3240)
బాష్పంబువుల నర్ఘ్య పాద్యంబు
యక్రూర లెమ్ము లెమ్మని యెత్తికొనుచు
బలునకు నీరీతిఁ బ్రణతులొనర్ప
బలుఁడు శోభిత భుజాబలుఁడు నాభక్తుఁ
గ్రుచ్చి మోదమున నక్కున నక్కుఁ జేర్చి
హరిదాసునింటికి నతని దోడ్కొనుచు
నరిగి గద్దియనుంచి యర్చించి మంచి
పసిఁడి బిందియనీటఁ బాద్ముల్గడిగి
మసలక తోడ్తోడ
సకలరసాన్నముల్జనని వడ్డింప             (3250)
జనకుండుదారు భోజనము గావింప
ఘనసార ఘనసార గంధముల్పూసి
ముఖవాస తాంబూల ముఖములైనట్టి
యఖిలోపచారంబు లలవడఁ జేయు
నరిది నందుడు సేమమరసె నాపజ్జ
నరవిరి సెజ్జపై నక్రూరు శౌరి
తనువొయ్యనివిరి పాదము మీఁదవైచి
పినత్రండ్రి తానల్లి బల్లియైయుండి
కుశలమే నీకు నీకూర్చు వారలకు
జయమే శుభంబే భూజనులకునెల్ల           (3260)
నయయుక్తమే జననాధు వర్తనము
భూమి పాలింపుచు భోజేంద్రుఁడైన
మామకు లగ్గెనేమమె బంధువులకు
నని నీవు వచ్చుటేమనిని నాఘనుఁడు
తనవచ్చు రాకకెంతయును నెంతయును
వివరింపగా విన్నవింప మాధవుఁడు
చివురుకెమ్మోవిమైఁ జిగురొత్త నవ్వి
వలయు రీతులఁ జేయు వలయుఁ గార్యములు
బిలిచి నందునకుఁ జెప్పిన నతండపుడు
అరియప్పనంబు పుల్లరి నేయిపాలు                   (3270)
పెరుగులు దెప్పించి పిల్చి గోపకుల
మనల బాణాసన ముఖము చూడంగఁ
జనుదేర విమలనచారు నక్రూరు
ననిచె భోజుండు నేఁదని చెప్పివయన
మునకుఁ దానాయుత్తములు సేయుచుండె
ననియోగిజనపాలుఁ డాజనపాలుఁ
డనుమోదమంది నిట్లని యానతిచ్చె
నని సుధావాణికి నబ్జపాణికిని
వనజాస్త్రు మాతకు వనధి జాతనకును
ననుగన్నతల్లి కనమ్రభల్లికిని               (3280)
గనక గాత్రికిని బ్రకామ ధాత్రికిని
వాణీశనుతకు సువ్రతకక్షి విచల
దేణికి శ్రీవేంకటేశు రాణికిని
సారసగేహకుఁ జారుబాహకును
సారలావణ్యకు సకల గణ్యకును
బరమకల్యాణికి భ్రమరవేణికిని
దరుణేందుపాల కుదారశీలకును
రామాభిరామ కప్రతిమ ధామకును
హైమసంవ్యానకు హంసయానకును
నింద్రభావితకు గజేంద్ర సేవితకుఁ              (3290)
జంద్రికాహాసకుఁ జారునాసకును
నగసుతానతకుఁ బన్నగసుతావృతకు
మృగమదాంగకు నలమేలుమంగకును
నంకితంబుగను శ్రీహరిభక్తనికర
పంకజాకర తాళ్లపాకాన్నమార్య
తనయ తిమ్మార్యనందన రత్నశుంభ
దనుపమ శ్రీవేంకటాద్రీశ దత్త
మకర కుండలయుగ్మ మండితకర్ణ
సుకవిజీవంజీవ సోమరాజీవ
సదనావధూ లబ్ధ సరసకవిత్వ                  (3300)
విదిత మానస తిరువేంగళనాథ
విరచితంబగు ప్రతిద్విపదసంశ్రవణ
తరళిత కవిమస్త ప్రణీతోరు
మనసిజ జనకాష్టమహిషీ వివాహ
మనుకావ్యమున ద్వితీయాశ్వాసమయ్యె

ద్వితీయాశ్వాసము సమాప్తం

(తరువాయి భాగం "తృతీయాశ్వాసము")

అష్టమహిషీ కల్యాణము - 9

గచ్చిమాటలుమాని కడచి పల్కినను
గుబ్బచన్నులఁగూల ద్రుమ్ముదుమిపుడు
సరసడాసిసనేల చనియెదుఁవాడి
మరుతమ్మిమిట్టలే మాకుచాగ్రములు
పదరిపల్కెదవు చేపట్టినంతటనె
మదనపాశంబులె మాబాహులతలు
అరిది పల్కినఁ దూరనాడినమారు
తురగహేషలె మామధురభాషణములు
అకటచూచిన యంతనలుగ నేమిటికి
మకరాంకుచిలుకులె మాకటాక్షములు                 (2410)
అనినదైన్యంబు నొయ్యారిచందంబు
గనుపట్ట సరసవాక్యములకు మెచ్చి
హరినవ్వికౌఁగిటనలమి కాళింది
దరుల నాగోపసుందరులఁ జొక్కించి
అలినాద సామ గానాళితో బింబ
ఫలరస వరసోమపానంబు సేయు
శుక పిక ఘన ఋత్విజుల ఘోషములను
సుకుమార సుమలతా స్ఫురిత యూపములఁ
బ్రచురమరంద ధారావారమిళిత
రుచిరపరాగ పురోడాశతతుల                     (2420)
దర్పిత పారావత ప్రాంశునాద
దర్పక వేదమంత్రముల సంఫుల్ల
మంజరీ బహుపుంజ మంజు నికుంజ
రంజిత శాలల రత్నవహ్నులను
అరవింద హోమకుండాలు కల్గి
యరవిందనారామ యజ్ఞవాటంబు
కరణిఁగాళిందిలోఁ గాంచనద్యుతులఁ
గరమొప్పునొక్క సైకతము నేకతము
గఱగ నీక్షించి యక్కడకేగుదెంచి
పిలిచిపైకొనెడి యోపికాల గోపికలు             (2430)
ఫణిభోగభోగికై ఫణిరాజువేయి
ఫణములు పఱచిన బాలిచెన్నొందు
నెలచెల్వరాల వెన్నెల సొగడాలు
చిలుకొట్టి సేవంతి సెజ్జలమీఁద
నూరుకేళీలోల మతులగావింపఁ
జేరివారలఁ జేరి చెలకుచు శౌరి
కేలనందముల సాలగించుచువలచు
వలపులగాలిచేవన్ ల సేదదీర్చ
లలిత కరాగ్రపల్లవ పంఙ్తిచేతఁ
దొలుతఁ గళావనుల్ తోరణకట్ది                (2440)
రతిమనోహర మహారాజ్య వైభవము
లతిమనోహరలీల ననుభవించుచును
సతులయాగములుఁ దత్సమ్య వస్తువులుఁ
చ్రితివోల్పరాక మార్పిడియుండ జూచి
జిగిమోవులని చెంతచిగురులనాని
మొగరైనఁగావని మోలంచు సేసి
చనుగుబ్బలనుచు మంజరులజేపట్టి
ఘనమార్దవములైనఁ గావని విడిచి
యరిదిముంగురుల నియలులకు నొడిసి
మొరసినఁగావని మొగినవ్వునగుచు              (2450)
చాలలనలకాప్త ఫాలలఁ జతుర
లీలచేత మేలిమిఁ జొక్కఁ జేసి
శ్యామల మరకత శ్యామలమరుని
సీమల మిగుల మచ్చికలఁ దేలించె
పొరుఢల రతికళా ప్రౌఢులహావఁ
రూఢలవింతకూర్మలను మెప్పించి
తనునొత్తి సేయునేఁ తకుమాఱు సేయు
ననువునఁ గొనగోళ్ళ నలగుబ్బలొత్తి
బట్టిడనొకలేమ నొడికినెన్నడుము
పట్టిచిక్కఁడిటంచుఁ బలుకుటఁ జూచి          (2460)
దంద భ్రూవిజిత కోదండయొకర్తు
నిండునట్టాలయింప నీలవర్ణుండు
కొలగేలఁ గొండగైకొనకెత్తువాఁడు
తనిసి యెత్తఁగఁ జూచెఁ దత్కుచద్వయము
రమణీయ సతులతో రతులనీగతుల
సముఖుఁడై హరిగూడి చొక్కివెండియును
అమలమైతార పద్మాకారమగుచుఁ
గమలాస్త్రుతొలిమాఁపు గతిశౌరి చూపు
మల్లికా ఝల్లరీ మహితధమిల్ల
వల్లరిహృదయజే వనజాముల్గరఁప          (2470)
నొకతెఱంగునను వేఱొకతెఱంగునను
జికురభరంబులోఁ జెప్పఁ జూపట్టు
నిండుతావులపిండు నెలుపెడు పొగడ
దండ కృష్ణునిమెడ దండఁ గీలించి
యురుహార పద్మరాగోపలంబెత్తి
నిరతియైఁ బండువెల్నెల యండనాని
మసలకకై కొన్న మాయానధనము
లొసంగె దోనిరపుగానుండెదోయయినిన
సరస భావముల నాసకియకుంగృష్ణుఁ
డరువిరాధరంబు భోగ్యంబుగానిచ్చె           (2480)
జాంబూనద ప్రభ స్తనకుంభఘర్మ
జాంబపురంబుల నభిషిక్తుఁ జేసి
చెలువమొక్కతె మధ్యసింహాసనమున
బలసోదరుని రాజ్యపట్టంబు గట్టె
రోమాళినొక ముగ్ధరుచిరాంగి కపుడు
పామని భ్రమియించి పట్టుచు శౌరి
యలక లలాట నేత్రధర గండ
గళదండ కుచపక్ష గంభీర నాభి
కటిచక్ర జాను జంఘూ పదాంగుష్ఠ
చటులదేశముఁ జంచద్విలాసములఁ            (2490)
బట్టిచుణున నఖ బాహుకృత్యముల
నిట్టిచేపెట్టెడి కృత్యచాతురులు
గలుగనంగాగ సంగతుల నీగతుల
లనిఁ జూపి సకలకళాప్రవీణతల
సకల గోపికల కాంక్షలు దీఱమఱియు
నొకపరివేయి బాహుల గౌఁగిలించి
తెరలక వేయివాతెరల చేనొకటఁ
దరుణుల యధరముల్తనివాఱఁ గ్రోలి
చదురున నఖసహస్త్రముల నొక్కడను
నుదుటు గుబ్బెతలమై నొత్తులొత్తుచును           (2500)
నొక మోహనాంగిపైనొరగి లాలించి
యొకబిత్తరికివీడిమొసఁగి మెప్పించి
యొకవన్నెలాడితో నొఱపులు నెఱపి
యొకనేరు పరితోడనొనఁ గూడి చెలఁగి
యొకవిలాసినిఁ జూచి యొయ్యనఁ దెగడి
యొకచిలు కులకొల్కి నొరపి రమ్మనుచు
మకురాంకుకేళి నిమ్మాడ్కిఁ జొక్కించి
హరి గోపికా మోహనాకృతుల్జూచి
వరుసతోవేర్వేఱ వర్ణింపఁదొడఁగె
కండచక్కెఱొపుల కండంపుతునుకొ                     (2510)
దొండపండొనవాతోదీనిమోవి
.....................
సతతంబుఁ జెడని కంజము గల్గెనేని
సతిమోమునకుఁ గింతసరియన వచ్చు
వెలమఁగుత్తుకబంటి విషములోనుండీ
కలువలుతప మెంతగాలించెనేని
సరవి నానాఁటికి జడియుటేకాక
తరుణికన్నులతీరు తమకేలకలుగు
నతివనెమ్మొగము సోయగమెన్నఁ గుముద
పతిబింబ మదిపూర్వపక్ష మేతలఁప              (2520)
నలవిమీఱిన ముత్తియంబులనొక్క
కొలికికిఁదెచ్చు నీకొమ్మ పల్వరుస
వన్నెలాడుటగాక పనితమై బాయ
యున్నదే పగిఁడికి నొఱసి చూచినను
గచ్చులాడుటెకాక కలికి పొలిండ్లు
బచ్చనసకినిల పరిపాటులన్న
వడిచూసుకొని యంతవచ్చిన శిరము
పడఁతిమైడాలుకు బ్రతిమేల వచ్చుఁ
చొరపొచ్చెములుగాక పొలఁతియూరులక్కు
సరసరంభలనెల్ల సాటివెట్టుటలు             (2530)
యరసియుఁ బొదివిచ్చ నాడుటకాదే
తరుణిజంఘలకు చిత్తళిగలీడనుచు
ననుచు నీక్రియల మోహనరత్రిక్రియలు
దనిపియోలార్చునత్తఱిఁ జేలరేఁగి
దర్పకగురుతోడి దర్పకకేళి
దర్పించియో గోప దర్పణముఖులు
దక్కెఁబోఁ మకరకుండల భూషణుండు
చిక్కెఁబో నాకు రంజిత భాషణుండు
వలచెఁబో నాకు జీవనసన్నిభుండు
కలసెబో నన్ను శ్రీకామినీవిభుఁడు            (2540)
యిచ్చెనే మడిగినవెల్ల భూధవుఁడు
వచ్చెఁనెమున్న క్రేవలకు మాధవుఁడు
అని నిజరూప రేఖాదిసంపదల
నన విల్తుసతినవ్వనినబోండ్లఁ జూచి
కలసి మేనులఁ దమకము పుట్టఁజేసి
కలయుట రతికళా కౌశలంబనుచు
మలయుచు విటశిఖామణి శౌరివారి
నెలయించియటఁ దిరోహితుఁడయ్యఁ జెంతఁ
చైకొన్న తదనులాపములఁ నన్యోన్య
లోకనాకృతులఁ నాలోకింపుచుండె                (2550)
కాంతాకరాధీశ కరసుధాసిక్త
కాంతారమున గోప కాంతలా శౌరిఁ
గానకచెగడి మేఘముఁ చాసిదెసల
నూనిన మెఱపుల యొఱపు గైకొనుచు
విరహ తపాంబుధి వెలువడుజాడ
లరసి యాతనునామ మనుతెప్పఁ జేరి
పన్నీటిచెమ్మచేఁ బదనైనయొక్క
తిన్నని కస్తూరి తిన్నె నెన్నడుము
కమలాకుచాగ్ర సంగతి పాదకమల
కమలచిహ్నంబుల గలిగి యేర్పడిన           (2560)
యడుగులఁ గాంచి కృష్ణాయంచునతని
నుడువుచుఁ గదిసి కన్నుల నొత్తికొనుచు
చీఁకటివరవాయు శిశిరాంశుకళల
నాఁకటితమిగ్రోలియల చకోరాళి
సడలించెననఁగఁ గజ్జల జలధార
లుడుగక కన్నుల నురులనందంద
మొగములువాడ క్రొమ్ముళ్ళెంతవీఁడ
పగడంపువాతెఱల్పలుమాఱునెండఁ
జరణముల్దొట్రిల్ల జఘనంబులదర
కరములు చెమరింప గౌనులల్లాడ               (2570)
పొలయుమక్కువమెల్ల పూచిన రీతిఁ
బులకలు సర్వాంగముల జాజుకొనఁగ
ననురాగవల్లి కలనఁగ నొప్పుచును
బెనగొన్న గురిగింజ పేరులల్లాడఁ
బరమయోగీంద్రుల భాతి గోవింద
పరచింత సేయుచుఁ బరచింతలుడిగి
సకలశరీరి యీశ్వరునూహ చేసి
సకలవస్తువులందుఁ జైతన్యబుద్ధి .....
కానవేహరి జగత్కల్యాణమూర్తి
........................
ప్రకట సత్ఫల రసభావంబులరయ            (2580)
శుకకానవే మేఘశోభనగాత్రు
ఆరామవిభవంబు లరయుచుండుదువు
శౌరిఁగన్గొవె యిచ్చట భరద్వాజ
ఘనతర హరిభక్తిగలుగంగఁ జేయు
మునులార కానరే మునిలోకవంద్యు
ఆశలవాసించినట్టి పోఁడుముల
కౌశికకానవే కాంచనాంబరుని
సకలద్విజాత్మ పోషక చారుశాఖ
సకలేసుఁ గానవే శాండిల్య నీవు
సుమనో మనోహర స్ఫురిత ప్రభావ          (2590)
కమలాక్షుఁ గానవే గాలవయిచట
మకురకపోలాగ్రములదువాడించు
మకరకుండల కాంతిమండలివాని
అలకలజూడ నొయ్యారంపు సిరుల
బెళుకఁ జుట్టిననెమ్మి పింఛంబువానిఁ
గొదమనవ్వులచాదు కొనివీను సిరులఁ
గదిసిననిడువాలు గన్నులవాని
పగడంపు వాతెరపైఁ బిసాళించు
నిగనిగ నవ్వువెన్నెల సోగవాని
గావికెమ్మోవిచెంగటఁ బిల్లగ్రోవి             (2600)
ఠీవిమైచొక్కఁ బాడెడు పాటవాని
నెడ జాఱితఱిమొల్ల విరులతోఁ దేటి
కడునొప్పు నెఱిఁగప్పుగల కొప్పువాని
బొదవిన వరహారముల మీఁద రుచుల
పొదవిన సోయగంబు గళంబువాని
నిగుడుసన్నపు వంకనెల వంకఁ జూచి
నగుచుండునొయ్యారి నామంబువాని
వాసించు బంగారు వెన్నెలదట్టి
గాసించిఉవాని బ్రకాశించువాని
కానరే పక్షిసంఘములార మమ్ముఁ           (2610)
గానరేయలయించు కమలాక్షుననుచు
నడుగుచుమున్నుదా నడుగుచు శౌరి
కడలేని తమినొక్క కడనొప్పు చెలువ
రాధననంగ మర్మకళా ప్రభోద
బోధించియటగొని పోయియెక్కెడను
గేరుచు రతులఁ బొక్కించి తక్కించి
కారించి తమ్మునే కనుమూసి యరుగఁ
నాచెల్వమగుత్రోవ నరుగుచు చేరువమీ
నాచెల్వఁ బొడగాంచి యందఱు గూడి
యమున సౌరభ నికాయమునఁ జూపట్టు         (2620)
కమనీయమైన సైకతభూమి జేరి
వెడలుపై వనములో వెడలుపైమంట
నుడిగించి మదనాగ్ని నుడికించఁ దగునె
గాలిచే భయమెల్లఁ గడపి యీనాలి
గాలిచేమమునింతగలఁ గించనేల
తలపులలో సేదదరలనీ పాణి
తలము నాత్మీయ కుంతలమునఁ జేర్చి
పదిరినగాలిమే పరిమదం బణఁచు
పదము గుబ్బలమోప ప్రాణముల్నిలుచు
చలువ తావులవల్చు చెక్కెరమోవి                 (2630)
తలిరు తేనియల మాతాపంబు దీర్చు
కరమునుత్కరము కాకరము నయ్యోగి
వరమునీంద్రులకు శ్రీవరమునై యొప్పు
తావక చరితామృతము నమచ్ఛ్రవణ
దేవాళిఁ బండువఁ దేలించి యప్పు
డతిమనోరంజని యగునీదు భవ్య
కృతియు నాకృతియు చమత్కృతి నలంకృతియు
దలపోయుమమ్మ వంతలఁడించి పోవఁ
దలఁ పెట్టుపుట్టె మాతలఁ పెఱింగియును
జందనాంకిత కుచస్థలి సోఁకినంతఁ           (2640)
గందునోయని యాత్మఁగందుచుండుదుము
అట్టినీ మెత్తని యడుగుదామరల
నెట్టుమెట్టెదవు నీవీచట్టనేల
అలపెల్లఁ దెలఁగించు నట్టినీ ముద్దుఁ
జిలుకు జూపులు తమ్మిఁ జెనకునెమ్మోము
కలికి హేమాజ్జంబు కరణి గోధూళి
తళుకొత్తు కుటిల కుంతల తలంబులును
కలికి మాటలు మోవి గదియుచు సిరులు
గులుకు బంగరుపిల్ల గ్రోవి నాదంబు
భావించు త~ఋఇఱెప్పపాటు గల్పించు              (2650)
దేవాగ్రజుని దూఱి తిట్టుదుమయ్య
యొఱపులు నంతమాకు దుటులుంగఱఁపి
మఱియునెంచుటయెల్ల మగపాడియగునె
తల్లివి తండ్రివి దైవంబు పతివి
యెల్ల సంపదలు నీవే యనియుండి
నిను బాసి పొక్కెదునెలఁ తలలెక్కి
గొనమేమి యనవాఁడు గొలనీకు మేలె
యిరాని నమ్మిక లిచ్చిపైఁబట్టి
పోరాములొకకొన్ని పొసఁగించి తేర్చి
యడవిలో నడురేయి యడ్లలఁ జేసితివి            (2660)
కడపట దొరలకెక్కడి బాసలయ్య
నిలిచిరమ్మని నంతనే రొమ్ముఁద్రొక్కి
తలమీఁద నెక్కుకోఁ దలఁచువారైతే
నెపమున నీపుమున్నీటిలోనున్న
నెపుడు నిన్నెలపోవ నిత్తురేనిన్నుఁ చూచి
మముగాఁగఁ దగులున్న మగువలఁగాఁగ
భ్రమలు పెట్టెదుగాక పద్మాక్షియనుచు
వగలఁ గ్రుమ్మరచు దేవగల నీరీతిఁ
దగులఁ దూఱినవారి దయ జూచి శౌరి
తుఱుము గ్రొవ్విరులఱదోఁపఁ గప్పారు            (2670)
తుఱుము దాపలిఁ చెంతఁ దుదబిత్తరింప
మిసిమి గొణపుచెంగు మెణకువగొన్న
పసిఁడికాయనొస పరిబాగు చూపు
జిగిమీఱు కుండల శ్రీలుచిన్నారి
నగుమోముదమ్మి చెంతలదు వాడింప
యెండతుమ్మెదలతో మేలంబులాడు
దండయఱ్ఱుననివా తాళింపు చుండ
వలలఁ జిక్కిన చెలువలసేదదీర్ప
మలయుచువచ్చె మన్మథ మన్మథుండు
ఆగోపసతులు గృష్ణలోకరతులు                     (2680)
నాగోపవరు గాంచి రపుడు మోదమునఁ
బొదివి పాలిండ్లువీఁ పునవెడలంగ
నదిమె కృష్ణుని మోవి నానె నొకర్తు
మోవిపైఁ బలుమొల్ల మొగ్గలూఁ దుచును
ఠీవిమై మొమలు గొట్టించె నొకర్తు
చేరిమే నొకవిలసిని గోరఁ జీరి
కెరుచుఁ దిట్టి చెక్కిలియునుం గఱచి
మోము తామరతావి మూర్కొని చొక్కి
కామించి యరగంటఁ గాంచె నొకర్తు
నిగుడి నిట్టూర్పుచే నెఱిగొప్ప సొగయఁ          (2690)
దిగిచిపై నొరగి సందిటఁ గ్రుచ్చెనొకతె
గొబ్బితయొకతెమై గులుకులేఁ జెమట
గుబ్బలపై చెఱంగు నమస్తరించె
కుసుమాంగి యొకతెయక్కున నక్కుడాయఁ
గొసరుచు గొణఁగిచెక్కునఁ జెక్కుఁ జేర్చె
గళముపైఁ జైవైఁచి కరఁగించి తెచ్చె
లలమయొక్కతె తమ్ములము గ్రుమ్మరించె
జలజాక్షు పదసారసము తారసముగఁ
గలకంఠియోర్తుచంగవనొత్తికొనియె
హరియు వారలసేద హరియించి మిగులఁ            (2700)
గరుణించె విమల సైకత భూమినపుడు
తెరవలపయ్యెదల్దివ్య పీఠముగఁ
బరచి కృష్ణుని నొడంఒఱచి యామీఁద
నునిచి యాత్మల నిలికొత్తుమక్కువల
ననిచి తత్పద నలినముల హస్తముల
సొగయనొత్తుచును వాసులు సిగ్గుదమియు
నెగడఁ గృష్ణుని జూచి నేఁడుమమ్మిట్లు
చేసేత నీవు సేసిన చేతకేమి
చేసిన మతులనెం జెరివాయనోటు
వరుల సోదరుల బావలసరివారి                 (2710)
గురుల మీఱుచునిను గోరియేఁ తెంచి
దైవంబునననేల తమకించ నేల
నీవేమి సేతుమానేరంబె యనినఁ
దోయజాక్షుఁడు కనుదుదఁ బాఱనవ్వి
యాయలే యందురే మాయెలెమ్మనినఁ
బలుగప్పులరఁగాను బడబొమల్గుదిచి
యెలుఁగెతి యేమంటి వేమంటివనుచుఁ
గనుఱ్వ్ప్పలల్లార్చి కన్నీరునించి
మునుమోములొందొంటి మోవఁ గ్రక్కుచును
గోరబంగారు రంగు తొంగుచెరంగు                 (2720)
గీరుచుఁబలుమాఱు కిసలయాధరలు
కోమలుల్జిక్కఁ జొక్కుదురు నాయఁకులు
కామింపకుండినఁ గామింతురొకటి
చిక్కిననైనను జిక్కకయున్నఁ
జిక్కిన పతుల వచింపరు సతుల
ధరరారొపోరొకాలతలఁ గాంతలిట్లు
బెరసినీవలెవెత బెట్టరుగాక
యనవిని యవలోకనామృత రసము
చినుకుచు నీరదాసితవర్ణుఁడనియె
వాఁడిమాటలు వల్కవలదునేనట్టి                (2730)
వాఁడనేయెపుడు మీవాడనేయనుచుఁ
గనుగొనుఁ దొకరీతిఁగను గొనవలవ
దనయంబు మీకునే నాత్మబంధుఁడను
విలసిల్లు మీభక్తి వెలసింప వలసి
కలసిడాఁగితినింతె కపటంబు గాదుఁ
అనిననేఁ జేయునీ యపరాధమిపుడు
మానినీ మణులార మన్నింపుఁడనుఁడుఁ
గలసి పైకొను నిజాంగంబు సంగంబు
వలన గోపికలమైవడమెల్లఁ దీర్చి
యాపంచశరుమించు నలపుమై విశ్వ                (2740)
రూపియపుడు పెక్కు రూపముల్దాల్చి
కాంత చామీకర క్రమ పాత్రముల
యంతరాంతరమున ననలున్నకరణి
గారుత్మతములలో గాంగేయుమణుల
చేరికల్ గాఁ గూర్చి చేర్చిన పగిది
మెఱపుల యెడకెడ మేఘముల్దొలుచు
తెఱగున శౌరి వ్రేఁతలయెడనెడను
దనమూర్తి యలరనా తరళలోచనలు
తనదుమూర్తులకుఁ జెంతలఁ జెన్నుమీఱ
భాసిల్లు నుల్లాస భరిత విలాస                   (2750)
రాసమండల మహారంగ మధమునఁ
బలుమాఱుఁ జెలఁగి శ్రీభంగిగా మెలఁగి
నిలిచి వయ్యారివన్నియ వేణువంది
లీల నాలోలాంగుళీ పల్లవముల
మేలముల్జేసి సమేళంబుగాఁగ
నతినీల ఘనముపై హరిచాపమొప్పు
గది వైజయంతి వక్షంబునఁ జెలఁగ
జంబూనదము నీనశైలంబు జుట్టి
పంబెనోయన హేమపటము శోభిలఁగ
మెఱుఁగులయనఁటుల మించెల్ల నిలిమి             (2760)
యొఱపులైతళుకొత్తు నూరుకాండములు
సపరనై యఱచేయి జాదనేదరుల
బవరసంబులకు నెన్నడుమైన నడుము
చతుర శృంగారరస ప్రవాహంబు
గతినొప్పుచునుకాఱు క్రొమ్ముడియారు
సిరిమేలు పట్టంపు సీమయపోలెఁ
గరమొప్పు శ్రీవత్స కలిత వక్షంబు
యమునాతరంగంబు లనమించి నిగడి
యమలంబులైన బాహదండములును
గుంకుమపంక సంకులములై సిరుల                  (2770)
బొంకించు నాల్గుమూఁపుల సోయగంబు
చకచకల్గల పాంచజన్యంబుదాను
నొకకుత్తుకై యుండ నుంకించు గళము
సకలకళా పూర్ణచంద్ర బింబంబు
వికవిక నగుచుండు విమలాననంబు
మలయు సంపఁగిఱేకు మణఁగించి సొంపు
గిలుజాడి తిలకంబు క్రియఁబొల్చునాస
నీలమేఘంబుపై నీలమేఘంబు
వ్రాలియొప్పెడిగతి వలనొప్పుకొప్పు
కొఱలుచందురులోనఁ గొమరొప్పుకప్పు               (2780)
తెఱఁగునఁ గస్తూరి తిలకంబు బెడఁగు
గలిగి యయ్యెడనిరు గడనింపు సొంపు
బెళుకు మోహన మంత్ర బీజముల్పోలె
నిరుపమ లావణ్య నిధియోయటంచు
ధరఁబోల్పఁదగు వసుంధరపేరి సతియు
శౌరి నిచ్చలు విలాసప్రసూనముల
నారాధనము సేయు నారాధగదిసి
యంచిత గతిఁబట్టినట్టి విపంచి
పంచివైచినరీతిఁ బలికించితోడ
జోడుగానముగా సొగసుగాఁ గూడి                     (2790)
పాడనాబాల గోపాళ బాలకుఁడు
చంద్రికల్ పొలసిన జాతిగామొదల
మంద్ర మధ్యస్వర మార్గముల్చూపి
వరుసలేర్పడ నిజావళి భజావళియు
నరసిసాళగము ఠాయములేర్పరించి
మార్గడేశిక తాళమాన ముల్వింత
మార్గములై యొప్ప మధురతల్గుప్పి
వేళలు జాతులు వేర్వేఱ దెలిసి
డాలుగా గాణతొడరుమల్లుఁడిట్లు
వేణునాదంబు గావించె నవ్వేళ                      (2800)
వాణీభవుండు శార్వాణీధవుండు
.....................
సురలు నప్సరలు నాసురులు గిన్నరలు
ఉడురాజి యుడురాజు నుడువీధినిల్చి
జడిగొనఁ బుస్పవర్షములు వర్షించి
ఘుమఘుమ దుందుభుల్ ఘూర్ణిల్లఁ జేయు
కామినిల్పురుషులు గనిచొక్కిగోప
కామినీ కాముకుఁ గామించిరపుడు
నవరసపూర్ణ తానముల గానముల
నవిరళగతి నారదాదులు బాడ                  (2810)
ధరణీశయా గోపదంపతుల్పతులు
పురుడింపదాని సొంపులఁ దేలిదేలి
నలువొందసంఛన్న నలినమైనట్టి
పులినంబుపైఁ బదంంబుల సంగడించి
కరములఁ గరమొప్పఁ గరవీరజాతి
వరసూనముల చేతవడిఁ జల్లులాడి
వరణ మాలికలకై వడినొప్పు మృదుల
కరములనొండారు కంఠముల్జుట్టి
చారునాదముల సంచార భేదముల
నీరీతి నటియించి రెంతయువేడ్క                  (2820)
సరసిజాక్షుఁడు విలాసమున రాసమున
సరసనాట్యముఁ జూపఁ జరఁగెవెండియును
తులితాంగ సంగబంధుర రాసబంధ
ములఁబ్రవర్తిలి తానముల నిల్పి నిల్పి
వరమణి భూషణావలి వలియుఖము
నెరసిరేవగలుగా నిర్మింప భౌమ
మండలంబును దేవమండలంబులును
నొండొంటి విరచించి యొనరఁ< జూపుచును
అరవిందగేహ గేహంబైన యురము
సరసమొప్పారు భూషలునటియింప                  (2830)
కమలాప్తు గుడిచుట్జు గతినంబరముల
భ్రమరింప విభ్రమద్ధ్రమలఁ జూపుచును
బ్రణవ సంపుట మంత్రరాజబీజముల
గుణుతి గోపీమధ్యగత మూర్తులలరఁ
గరణంబులును సుధాకర కరచారు
తరదర హాసముల్ సొంపెరయ
ముకుళాది నామకములుగల్గు పద్మ
ముకుళాది సౌందర్యములఁ జూపులలరఁ
బలుమాఱు మోదితాభ్ర భ్రమద్భ్రమర
కులములగతి నొప్పు కొప్పులల్లాడ                (2840)
భావముల్గరఁగ శుంభ ..... ల్లీవస్తు
భావముల్నెఱపుచుఁ బరిపరిగతుల
నంగహారంబు లుయ్యెల లూఁగుచుండ
నంగహారంబులనలవు చూపుచును
సారసాక్షుఁడు వికాసమున రాసమున
నీరీతి నటియించె నెంతయుఁబ్రీతి
అరయనగ్గలమయ్యె నారాత్రి రాత్రి
వరుఁడు వేడుకరమావరుఁ జూచి నిలువ
వనజాక్షు నెదుట జీవనజాక్షియొకతె
యనువుగానప్పుడు మోహనముగా నిలిచి                 (2850)
మధ్యమాదిగ్రామ మండితంబుగాను
మధ్యమేళము సింహ మధ్యమేళముగ
గీలించియొసఁగెడు గిన్నెరనరుని
వాలుచేతులనేట వాలుగాఁ బూని
గురుమంజరులతేఁటి గుంపుపైకొనిన
సరవిఁగిన్నెరకాయ చనుదోయిరాయ
మేలిమియగుతంత్రి మీటిచొక్కముగ
నాళవియొనరించి యవగడంబుగను
బెళుకుతాళములతోఁ బెఱయ సొంపరయ
బలసోదరునిమీఁది పదము జక్కిణియు              (2860)
వ్న్నెగా వరుసగా వలువగామిగులఁ
దిన్నగా నున్నగా తేటగామించ
మిన్నఁగాఁజల్లఁగా మీటుగాసొలసి
వెన్నుని హృదయంబు వికసింపఁ బాడ
నలరుచుభళిభళీయనుచునానాతి
బులకింపనొసఁగెఁగప్పురపు వీడియము
రతిపతిగురుడిట్లు రాసంబు సలిపి
సతులతో జలకేళి సవరింపఁ దలఁచి
గరుడ సేనేశ నాగప్రభుల్చేరి
పరిచారములు పరిపరిగతి జేయు                 (2870)
గలకల నాదకోకముల లోకములఁ
గలికాగ్రకాంత భృంగముల భంగముల
సమధిక హేమ కంజముల పుంజముల
రమణీయ పుష్పనీరముల పూరముల
లలిత మరాళ సారసముల జాలముల
గలిత సౌరభ పరాగముల పూగముల
కలికి శ్రీఖృష్ణు శృంగార రసాబ్ధి
వలెనొప్పునయమున వరపుత్రిగాంచి
మంచుతేనెడయు పద్మంబులు బోలె
మించి నీవులమీద మెఱయునాభులును              (2880)
గుముదాస్త్రు శస్త్రహింగుళరుచుల్ వోలెఁ
గమలనేత్రాంత రాగముల సొంపులును
కోయిలముక్కులాగుల పల్లవములు
చాయకెంపులు మించుసన్న మోవులును
విరిజొంపముల విఱ్ఱవీఁగెడిలతల
సరవిమప్పిరిగొన్న సరులచేనొప్పు
నరవిందముఖులతో హరియుఁ గుంజరుల
గరిమతోవచ్చు సంగతిఁ జేరవచ్చి
శరదమోఘాశక్తి శంపలువోలె
వరదశూలములచే వనితలింపొంద                    (2890)
ఘనహాస్యరసము శృంగారమధ్యమునఁ
గొనకొన్నగతిఁ దాళి గోణందు గట్టి
వారితోనొనగూడి వారిలోఁజొచ్చి
వారికేళిమొనర్చి వారనివేడ్క
తరఁగలఁగనియొక్క తరాళాక్షి శౌరి
కరములోయని పట్టి కరమునవ్వినను
హరి కురులనియొక్కయతివ శైవలము
సరఁగునఁబట్టి వేసరి కేరితిట్టి
కేలొత్తియొకతె శ్రీకృష్ణుని యోగి
లోలవాలో యీలోలావు మెఱసి                         (2900)

(ఇంకాఉంది)

అష్టమహిషీ కల్యాణము - 8

వరశీలయుతల సువ్రతల నాసతుల
సిరివరుఁడీవన సీమలో మీదు
కరము భక్తమునకై కరము వేడుకను
నున్నాఁడుతడవుగా నున్నాఁడువేఁడు
చున్నాడు మిమ్ము రమ్మన్నాఁడటన్న
ననలు తీరలనిండ ననిచినగరిమఁ
దనువునఁ బులకలు దట్టమైనిగుడ
లోలాక్షులామాటలో వెలిగాఁగ
మేలైన యన్నమర్మిలిఁ బొందుపఱచి
కొనివచ్చుచోఁ దేరకొని వారిపతులు              (1930)
కనలియడ్డము సెప్పఁగానీయ కొనక
హరిపరాఙ్ముఖమైన యజ్ఞాన పటలి
హరిభక్తిమీఱిన యట్ల నీరుచును
బతులమాటలకు లోపడక యావిమల
వతుల చయ్యనవచ్చి మాధవుఁగనిన
వనజాక్షుఁడా విప్రవనజలోచనల
గనుఁగొని యంతరంగముననుప్పొంగి
యన్నులు గొనివచ్చునయ్యుత్తమాన్న
మన్నయు సఖులుఁ దారట నారగించి
సేమంబులరసి వచ్చిన సతీమణుల             (1940)
నామోద జలనిధినోదార్చి మీపతుల
రారందురేమొ బోరననరుగుడనుడు
వారనిప్రేమమై వారనిరంత
వారిమాటలనెల్ల వారించి వచ్చు
వారిఁగైకొందురే వారువెండియును
బతిలైన నీదయా పదలేనియట్టి
గతిలైన నీవయో కమలాక్షయనిన
నిహపరంబులు మీరలిచ్చినఁగల్గు
మహినెవ్వతికినైన మానినులార
మామక పదభక్తి మతులైనమిమ్ము              (1950)
నేమియుననరు ప్రాణేశులు సుతులు
నని వీడుకొలుపఁ బాయని సంతసమున
జనిసతుల్ పతులకీ సరణిఁదెల్పినను
ముందెరుగని విప్రముఖ్యులవ్వేళ
నందనందను రమానాదుఁగా దెలిసి
పొక్కుచుఁదమడెందములలోన వేడ్క
మ్రొక్కుచు ఘనజపంబులఁ దపంబులను
గనియునుగానమీ కాంతలు సురలు
గనలేని తేజంబుఁగనిరెంతవారొ
యనుచు నీరీతుల ననుతాపమొందు               (1960)
చును గంసభయమెన్నుచునునుండిరంత
వ్రజములో వల్లవవ్రజముతో నపుడు
వ్రజపతిమనము దేవప్రభుఁ గూరి
యాగంబు గావింతమని సర్వపస్తు
యోగంబు కొఱకునుద్యుక్తుఁడైయున్న
దేవకీతనయుండే తెంచియానందు
భావంబు తనయాత్మభావించి పలికె
కాలాత్మకుడు హరిగానఁదదాజ్ఞఁ
గాలకాలమునఁ దత్కర్మధర్మములు
చేకూరు నింద్రుఁ చూజించినమీదఁ             (1970)
గాకతాళన్యాయ గరిమ వర్తించు
సురపతిఁ బతియంచుఁ జూతురుగాని
హరి జగత్పతి యనియరయరెవ్వరును
బరమాత్మ విలసన భవనంబులైన
సురభుల గిరుల భూసురులనర్చించు
యాగంబుమేలొ యాకాశాధినాధు
యాగంబుమేలొమీర రసికన్గొనుఁడు
ఇలవేల్పులింటిలో నెదురు చూడంగఁ
బలువేలుపులఁ గొల్వఁబాఱినఱీతి
నడవులఁదరుల మహాశైలవరులఁ             (1980)
గడుపులోపలి చల్లగ దలకయుండఁ
వ్రాపులైదాపులై పగలునురేయి
కాపులైయుండు గోగణములుండఁగను
సురరాజుఁ గొలుతురే జోకగావీని
నురుపుణ్యఁ పూజింప యోజింపఁదగును
నీయెడమీతోడనేఁ బల్కుతెఱఁగు
న్యామమో కాకయన్యాయమో యనుఁడు
తలలూఁచిరపుడు చెంతలనున్న గోప
కలవేద్ధులా దివ్యగుణవృద్ధుఁ జూచి
నందుండు మదినుబ్బనందను మాట                 (1990)
చందంబుగనియట్ల చాటంగఁ బనిచె
మగువలువ్రేలు నేమములు హోమములు
జగతీసురులచేత సరవి జేయించి
ముందఱ వృద్ధులా ముందటఁబసులు
సందడిదగిగట్టి చాలుగానడువ
జడలమువ్వలసన్న సంకులనిడుద
యొడిబాగుతో నొప్పుచుండు బాలకులు
కలువదండల చంద్రికలు చుట్టు పగిదిఁ
బొలుచు సంకులునురంబులు తేటపడఁగఁ
బ్రతిలేని గిరుల శంపలునటియించు              (2000)
గతిబొట్లపేర్లుచన్గ వలపై బెళుకు
అలికాంతరముల చాయలఁబిండిబొట్లు
కలితాబ్జములఁ గర్ణికలనవ్వుచుండ
వ్రేఁకంబులగుకంచువెడఁదమట్టియలు
తాఁకులకెడనెడఁ ద్రాఁకి మ్రోయంగ
నిలువేలు పులకుమున్నెక్కించు చాఱ
జిలుఁగుఁ బుట్టంబుతోఁ జెఱఁగులువడఁగఁ
గట్టి బాలకులఁ జంకలఁబెట్టి చిట్టి
గట్టి చుట్టలమీఁదఁ గంపలువెట్టి
వ్రేతలు నడువంగ వ్రేలువేవేలు                     (2010)
రీతుల తమజాతి రీతుల మెఱియ
వెడవెడగానేయి వెడలనికురులఁ
బెడతండ్లుసికలునూనఁగఁ దీర్చియున్న
యోసవరినామంబు లొకవింతచూపఁ
బట్టుక్రొంబసలఁ జూపట్టు పర్ణములఁ
బట్టిముంగలవేల్పు పసిఱొప్పుకొనుచు
వరపరమాన్నముల్వడలు మీఁగడలు
వెరుఁగు లాజ్యంబులు పిండికూరలును
గుడుములు పాలు నౌగులు పంచదార
కడియంపుటట్టులుఁ గమ్మబూరియలు                    (2020)
లనఁటిపండులును శాల్యన్నముల్ తేనె
లును జున్నులు వెన్నలును బాదిగాఁగ
గములుగా శకట సంఘములనమర్చి
గుములుగావాలి చక్కుల నడిపింప
తొలఁగద్రోయఁగరాక త్రోవగ్రిక్కిఱిసి
వెలిమీఱి శ్రీరామవెల్లముపోలె
సలలిత వాద్యఘోషమున ఘోషమునఁ
గలవారలెల్ల నొక్కటనేగుచుండ
రామ గోవిందుల గ్రమునఁబిఱుందఁ
గామునిల్ తనరెండు గడలబాంధవులు                (2030)
నొప్ప నందుఁడు నొక్కయొప్పులకుప్ప
గొప్పైన తేరెక్కి కొనియేగుదెంచి
గోవర్ధనముఁగనుఁ గొంచునావిప్ర
గోవర్ధనునితోడ గుంపుగావిడిని
వల్లవీ వల్లవవరులతోఁ గూడ
నుల్లంబులోఁ గడునుల్లసిల్లుచును
అగ్గిరిధేను విప్రాళిఁ బూజించి
కర్తభోక్తయుదానకానయా దైత్య
హర్త యింద్రుఁడు గుందనజఁడరుదంది           (2040)
యచలాచలాత్మకుండగుటఁ దత్పూజ
నచలంబులోనుండి యవధరించుచును
జోద్యమందుచుజనుల్ చూడమై నిలిచి
హృద్య నైవేద్యంబు లెల్లనొక్కటకు
గేలుసాఁపుచు నారగించె మోదించి
లాలించిపలికె వల్లపువెల్లవినఁగ
నగమూర్తినైన పన్నగమూర్తినేను
మిగుల నిష్టములఁగాముంపుఁడేనిత్తు
ననఁగనచ్చెరువంది యతిముదంబంది
ఘనశైలవర్తి మేఘశ్యామమూర్తి              (2050)
దామోదరుని మూర్తిఁదలఁచి యామూర్తి
యామూర్తియని గోపికాళిఁ గీర్తించి
దయ జూచికాచియిందఱదరి జేర్చి
పయిరులెస్సగఁ జేసి బ్రతికించి సామి
యనుడు శైలముమీఁది యావేల్పు వేల్పు
జనులార కోరునిష్టములెల్ల మీకుఁ
దలకూడుననుచు నంతర్ధానమయ్యె
నల గోపకులు సంభ్రమాకులులగుచుఁ
వసులతోనచటి తాపసులతోగూడఁ
వసుధేశ యగ్గిరి వలచుట్టివచ్చి              (2060)
భుజియించి తద్యాగ భాగశేషములు
భుజియించి మిగుల సొంపులఁ దేలితేలి
యొంటొంటి యాకుతోనొనగూడుచుండ
గొంటిపక్కలుచౌరు గొట్టుచునమలి
కసిగలసిగల సంగళ్ళఁ బూదండ
లొనపరిబాగులై మొనరంగఁ జుట్టి
పండారు గలపిన పసిమిక్రొమ్మసిమి
పిండిగంధములు ముప్పిరిగొనఁ బూసి
యోలోలయని పల్కి యొకగొల్ల చీరఁ
గోలమూఁపుననిడి కొని కేలుసాఁచి             (2070)

(ఈజాతివేలపదము)

దండనేమముగాదు దయబొల్లి మేర
కొండవేలుపుకదే కోడెవో రాజ
గోలయైయలకంచి కొండపై మేయు
పాలమున్నీటిలోపలనీఁదులాడు
లావునఁ జొరఁబాఱి లంకదూరాడి
దీవులనెల్లను దిరుగినో రాజ
కల్లలవడదోయు గబ్బినాకోడె
కల్లరిమన్నీలఁ గడకాలనూఁకు
కలరాజునెన్నరిపుల నెంతయు గెల్చె రాజ       (2080)
సిరిగలనాకోడె సిరులిచ్చుననుచు
బిరుదులుపచరించి పెక్కులాగులను
కంచుకొమ్ములతాళ గతలకునూఁదఁ
జంచులచెలరేఁగి చప్పట్లుచఱువ
కోదండలిడివిర కొలచ్చళిన
నాదింపవైచెఁ జెంతల నొక్కఁడొకని
గేలుకేలునబిగ్గఁ గీలించి పట్టి
సోలికి మిలుచుండి సోలియాడుచును
ముంజ్జుగబ్బుల తుట్టముదుకవెండ్రుకలు
జుంజురింపఁగ విదుర్చుచుఁ జుఱ్ఱుమనుచుఁ       (2090)
జిందఱ కొట్టిమైఁ జమటలుం దొట్టి
కందామరిదిగంగారఁ గ్రేళ్ళుఱికి
యొకకాలుగుంచి వేఱొకకాలు భూమి
వకవకలె వేలవడి యెట్టి మెట్టి
చెలఁగివేలుపుఁ బెద్దసివ మాడువాౠ
పలుమాఱుఁ బొంగి వ్రేపతినాఁటివారు
వరద గోపికులవర్ధన దేవ
బిరుద యాదవరాజుఁ బేర్కొందమనుచు
నుడుకుచు సోదికినున్న పాయసము
తొడికిజుఱ్ఱుచుఁ గంపఁ దొడుపులెక్కుచును         (2100)
మ్రొగ్గకయరకాలములుఁ గాఁడకుండ
నెక్కియావేల్పుఁ బొడిమినెన్నువారు
కుతుకంబుతోఁ దోడి గొల్లలు వేల్పు
కతసెప్పవిని శిరఃకంపంబు సేసి
చెలగివీనులఁగేలు సేర్చి గొబ్బిళ్ళఁ
బలుతెఱంగులఁ గూడి పాడెడువారు
మొనవ్రేళ్ళు శ్రుతులు గ్రమ్ముచు వెన్నలార
యనుచుఁ బాడెడువారు నగుచునుండఁగను
బొంగెడు పొంగళ్ళ పొంగుచునుండ
సంగడి బసులు నిచ్చల మేయుచుండఁ         (2110)
గడుపు దప్పినయట్టి కోపంబుతోన
నుడికింప మేఘవాహుండు బిట్టుగెరలి
ప్రళయ ధారాధరపంఙ్తి నీక్షించి
పలికెఁ జూచితిరే భూభాగంబునందుఁ
గుల గోత్రపత్ర సంకులరక్తసిక్త
కులిశంబు ననిశంబుఁ గొనగేలఁ దాల్చు
ననుడించి నందనందనుకు వాదములు
విని పల్లవులు పనివిని యొంటిగట్టుఁ
గని పూజ నేసి యక్కడనన్నుఁ బేరు
కొనకగైకొనక పొంగుచునున్నవారు           (2120)
నెల మూఁడువానలునేఁ గురియింపఁ
బొలమునంబసులమేఁపుచుదలల్ గ్రొవ్వి
పోసరించినయట్టి పులివోతుగొల్ల
లీసడించిరితుదినిఁక నెద్ది మేలు
భూరి కర్షోపలా పూరిత వజ్ర
దారునతర వర్షధారలచేతఁ
బొదివిగొల్లలమూఁక పొదివిచ్చఁజేయుఁ
డిదెవత్తు మీవెంతనె నింతనంత
నని నిగళములూడ్చి యుంచినఁ బోయి
యనిఁ జూచికెరలు వీరాగ్రణులనఁగఁ           (2130)
బెంపుతెంపు నటింపఁ బెరిఁగి మేఘములు
గుంపులై నీరాళ గొందికై మొనసి
యొఱలూడ్చిచిమ్ము మహోగ్ర ఖడ్గములు
తెఱగున శంపలు దివినుప్పతిలఁగ
ఘనసింహరవముల కరణిఁద్రిలోక
జనముఁ భీతిలఁగ గర్జనము చేసి
శర్వకంఠముపట్టు చాలకనింగిఁ
బర్విన విషముల పటలియోయనఁగ
కారుక్రమ్ముచు సీరిగ్రక్కుచుఁబొదలి
ఘోరమ్ములగు పిడుగులతోడఁ గలిసి             (2140)
భయదమై వర్షంబు పట్టెఁ బట్టుటయు
బెడిదంపువానఁ గోపికలు గోపకులుఁ
దడియంగ గోవులెంతయు జడియంగఁ
గని భక్తలోక రక్షణ దక్షుఁడైన
దనుజారికెమ్మోవి దరహామొసఁగ
వ్రజమునకఖిల గోవ్రజమునచటి
ప్రజలకు నేకాతపత్రంబుగాఁగ
నల కొండనెత్తి బాహాదండమమరెఁ
నిలఁదలమోచు ఫణీంద్రుఁడోయనఁగ
లలితాచల శ్రీవిలాస హర్మ్యమున               (2150)
నలఘనీల స్తంభమనఁగ నవ్వేళ
శస్త దేవాగమ్య చరణనీరేజ
హస్తయోగము గల్గెనని పొంగి యద్రి
హరికిఁ బుష్పాంజలు లర్పించెననఁగఁ
దరులు గంపింప  నందలి విరుల్రాల
వడగండ్లుగిడిఁదాఁకి వ్రక్కలైమగిడి
యుడువీథి నడురేయి యుడుపంఙ్తి దెగడు
అంబరవర్ణు చేయంటుటవలన
సంబరచరభావ మందెనోయనఁగ
జడివట్టునాయల జడికోర్వలేక                  (2160)
వడఁకుచు వనమృగావలి మింటికుఱక
శరద నాదముల కిచ్చలఁబొంగిమాఱు
సరిలేనట్టి కేసరులు గర్జింపఁ
గడిది నాగముల వేగముల మేఘములఁ
దొడరు చందంబునఁ దొండముల్ సాఁచి
పనిమినెదుర్చు శంపలఁ బట్టెననఁగఁ
బసిడితీవెలఁ జుట్టి ప్రాపుగాఁ బట్టి
గురువ్రజహరులచేఁ గురువిందఖనులు
నెరయంగనంగార నికరంబులనుచు
నాతలనున్న విద్యాధరుల్ జడిసి                (2170)
శీతాపహరణ వాంఛితమతిఁ గదియ
నేడుగాడ్పులతోడ నేకమైవాస
యేడు రాత్రులఁ బగిళ్లీతీతిఁ గురియఁ
జలఁగియొక్కపఁ బొడిచెనో ప్రొద్దతనుచు
నెలకొని గిరిక్రింద నెమ్మదినుండు
గోగోప గోపికాకులముల బలము
జాగుమై గురియు నాజలదాళి బలముఁ
బటుతర హరి దివ్యబాహుబలంబుఁ
జటులాభ్రచారులౌ చారులచేత
విని వజ్రి యామేఘవితతి మర్ల్చి              (2180)
తన మనోవీధిఁ జింతన సేయుచుండెఁ
గమలాక్షుఁడపుడు చెంగటనున్నయట్టి
తమవారిఁగని దుష్ట తమవారియడఁగెఁ
గావిరి విరిసె దిక్తటులు రాజిల్లె
మీ వైభవంబుల మీరుండుఁడనుచు
నవిరళశైలంబు నాతొంటిచోట
ధ్రువ పదంబును బోలె ధ్రువముగానిల్చె
జిష్ణుండు తలపోతసేసి కృష్ణుండు
విష్ణుందయనుచు భావించి దిక్పతులు
సురధేను గూడి భాసురభానుకోటి                 (2190)
నిరసించు కాంతినిఁ బూనిన శౌరిఁ జేరి
గురుతర మణికోటి కోటీర రుచుల
హరిపదాంబుజముల కారతుల్ గాఁగ
మ్రొక్కి కరాబ్జముల్ మోడ్చిమదంబు
దక్కి యానందాశ్రుతతి గ్రుక్కొకొనుచు
దుర్మానినపరాధి ద్రోహి నిజడుఁద
గర్మబద్ధుండ జగన్నాధ నిన్నుఁ
బశుపాలుఁడనుచును బశుపాలబుద్ధి
వశుఁడనైతినిగావ వలయునన్ననినఁ
జిఱునవ్వుమోవిపైఁ జిలుకంగఁ గరుణ          (2200)
నెఱయ నింద్రునిఁ జూచి నీరజోదరుఁడు
నిన్నుఁగానని నీమనంబునఁబొదలు
కన్నుఁగానని రాజ్యగర్వంబుఁ దునుము
నింతసేసితినింతే యింకనావంకఁ
జింతమానక నిజస్థితి నుండుమనుచు
నాదరించినవేల్పుటావు శ్రీదేవు
పాదపద్మములకు బ్రణమిల్లె పలికె
సరలకు నఖిలభూసురులకు నిఖిల
సురభులకును నీవసుమ్ముదైమవవు
విందవు నీవు గోవింద పట్టంబు                  (2210)
నొందిన సౌక్యంబు నొందునాశ్రితులు
అని చెప్పియజుఁడు నన్నంచెనో దేవ
యని పయోదభరంబులలరంగఁ గురియు
క్షేరంబు స్వర్నదీక్షీరంబు జలధి
నీరమ్ములును నవనిధులుఁ బూరించి
భారతీపతి నిశాపతి దిశాపతులు
ధారుణి గౌరిదిగ్దంతులు మునులు
దివి నుతింపఁగఁదాను దేవమాతయును
నవిరళ శ్రీయుక్తు నభిషక్తుఁ జేయఁ
దోషించె మునిగణస్తోమంబు మింత                (2220)
ఘోషించె దుందుభుల్ ఘుమఘుమయనుచు
సురభర్త యప్పుడాసుర హర్త కెరఁగి
యరిగె నావేలుపు టావుతోనంత
కలగోపి కలకోరి కలరాకరాక
వెలయుఁ గాముక మృగవితతి సాధింప
వెడవిల్తుఁడను గంటవేఁటరిగూట
నిడిన దివియపోలెనినుఁ డస్తమించె
ఘన గోపికానురాగము శౌరిగప్పు
ననువునఁగెం జాయలడరె నభ్రమున
బిసరుహాక్షుని కీర్తి బీజసంతతుల          (2230)
నసులొత్తెననఁగ నక్షత్రంబులెసఁగె
నడపకమరుఁడు సౌమేఘవుల్పఱప
గుడివడు శితఖడ్గ కోదండమనఁగ
నలరువిల్తుని మామయగు చందమామ
కళలతోఁ బూర్వనగంబుమై నిలిచె
వెన్నెలచవి చూచి వెన్నెలపులుఁగు
లన్నులకొసఁగ వారదిమెచ్చి మెసఁగ
నుడురాజుఁ గాంచి పయోధిమిన్నంట
వడిఁబొంగెనోయని వఱపెఁ జంద్రికలు
పొదలఁ బూబొదల నింపుదలిర్పఁ జెలగి        (2240)
మొదలు తుమ్మెదలెల్ల మెఱసి నాదించెఁ
దమ్ములఁగలువ మొత్తమ్ముల షట్ప
దమ్ములవర మరందమ్ములందరుల
నమ్ముల వివిధ ఫేనమ్ములనొప్పు
యమునకూలమునఁ దియ్యమునఁ గోవిందుఁ
డమిత జగన్మోహనాకారుఁడగుచు
మోదించి కల్పకమూలేదుకాంత
వేదియైనత్కళా వేదియై నిలిచె
కనకంబునగుచాయ గనుపట్టుపట్టు
గొనబురంగుల చెఱంగులు మించఁగట్టి              (2250)
లలితసౌరభ రసాలంబ రోలంబ
తిలకమై వైజయంతీధామమమర
వెడవిల్తువింటి క్రొవ్విరికల్వ తూపు
దొడగినఠేవఁ గస్తూరి నామమలరఁ
దారపంఙ్తుల వియత్తల మొప్పు కరణి
హారజాలముల బాహామధ్యమమర
సిరిపదాబ్జములకై చేరు భృంగంబు
వరుస వత్సంబు శ్రీవత్సంబుచెలగ
గగణకోణాంగణ కంజాతమిత్రు
పగిదివక్షము కౌస్తుభముతేటపడాఁగ            (2260)
వరసోమమణిలో సువర్ణ ఖండంబు
కరమొప్పుగతియెదఁగల పద్మమెఱయఁ
గనకాద్రికూట సంకాశ కిరీట
ఘనకాంతి దశదిశాంగణములు వొదువఁ
దళుకొత్తునిక్షు కోదండంబు దండంబు
జలజకాండ బుకాండిమునంకుశమ్ముఁ పాశమ్ముఁ
దరచక్రందివ్యసుందర గదాసూన
శరములు బాహుపాశములఁ గీల్కొలిపి
చరణంబుపైనొక్క చరణంబు నిలిపి
మరునినల్వడు భంగిమలఁగిఁ త్రిభంగి          (2270)
నంగీకరించి మోహన భావమొదవు
గాంగేయమురళిఁ జిక్కగమోవిఁ జేర్చి
వివరంబుగా వేణువివరంబులందు
సవరగావర కరశాఖలల్లార్చి
ఘన రత్న కంకణాంగణ కాంతి వదన
వనజాతమునకునివాళియై పరఁగఁ
దళుకుఁగల్వలదండదండ సంవ్యాంస
తలములఁ గుండలాంతముఁ గొంతరాయ
శీతాంశుమైతేట చిలుకుచునుండ
వాతెఱవంచి భ్రూవల్లి నిక్కించి                  (2280)

(సర్వేశ్వరుఁడు డేణునాదము సేయుట)

కారుక్రమ్మెడు సోఁగకఱివంకబొమల
యోరబిత్తరిచూడ్కి యొరపు మీఱంగ
మాయురేయన మంద్ర మధ్య తారములురూపించీ
నాయుతంబొనరించి యణకువమీఱ
రంగురక్తియు మధురములుట్టిపడఁగఁ
బొంగెడి రసముల పొలుపు దీపింప
వివిధంబులగు నేకవింశతి శ్రుతుల
జవకట్టినట్టియా సప్తస్వరముల
కులమేర్పరించి తద్గోపికాశ్రవణ
ములకలంకృతులుగా మొగినలంకృతులు              (2290)
రూపించి గ్రామగారోహావరోహ
నైపుణ్య వివిధవర్ణములు చూపుచును
సమ శుద్ధ సాళగ సంకీర్ణ గతులు
క్రమముననెడుట రాగములు నర్తింప
నాణెమైమిగుల విన్నాణమై యొప్ప
వేణునాదంబు గావించెనవ్వేళ
గానంబు విమలంబు గానంబు సేయఁ
దానంబు లమృతసంతానంబులొసఁగ
జగతి బర్వినపూరి సగమేని మేసి
మొగి మృగంబులు మొగంబులు మీఁదికెత్తి          (2300)
యరగన్ను లిడిమేఁతలాత్మలో మఱచి
సురభులు మోదించి చూడంగఁదొడఁగె
సురగనాథుఁడు చొక్కుచుండె నీరసపుఁ
దరువులిగిర్చె శిలాతలములు గరఁగె
రాగ మోహన మంత్ర రాజంబు సకల
భోగికన్యల నాగభోగికన్నెకల
నరిదినాకర్షించి హర్షింపఁ జేసి
నరనాథభువన మంతయుఁ జొక్కఁ జేసి
భువనమోహన రసస్ఫూర్తిచే సకల
భువనముల్మఱపును బొందుటే మరుదు                 (2310)
హరియుఁ దన్మయుఁ డయ్యెనయ్యెడ నాధ
గరిమ యేమని చెప్పఁగా వచ్చునంత
నందనందను వేణునాదేందు కాంతి
నందితానంద బృంద మరంద హృదయ
కుముదలై సమదలై గోపికామణులు
రమణుల మించి శ్రీరమణుఁ గామించి
కుచములు గేటాడ గొనబులూటాడఁ
గచములల్లాడ ముంగఱలు మల్లాడ
నడవడి కడఁకనెన్నడుములు వడఁకఁ
గడుప్రేమ మొదవుల వేగనయముల్వదలఁ            (2320)
బయ్యెదల్ జాఱఁ బై పై ముద్దుగాఱ
నెయ్యముల్ బెఱయనెంతే సొంపుమెఱయఁ
జనుదెంచి జలజాస్త్ర జలజాస్త్రుఁడైన
వనజాక్షుఁ గదియ శ్రీవరుఁడువారలకు
సమధిక సుమజల క్షాళిత మదన
సుమబాణములవాఁడి సోఁకనిట్లనియె
తొడిఁ బడనిట్లు వత్తురెవనంబులకు
నడురేయి మీరలెన్నఁడు రేయివగలుఁ
బతులు మాటకుమాఱు పలుకనివారు
సుతుల నాయకుల వస్తులాడించి పొంచి              (2330)
పరునన్నుఁ గామింపఁ బాడియెయనుడుఁ
బరుఁడవేయల పరాత్పరుఁడ వేయనుచుఁ
దరుచుగా గోపికల్ తరువులు వెట్ట
నొఱపుఁ దొంగలిఱెప్ప లొకయింతవంచి
లలిత చంపక ముకుళములోను వాయు
వొలయు చందమున నిట్టూర్పులు నిగుడ
వరకూల్మపోతముల్వసుధ నటించు
సరవిఁబాదముల భూస్తలము వ్రాయుచును
హరినీలముల కాంతులలరుముత్యములు
గరిమఁదజ్జల భాస్పకణములు దొరుఁగ         (2340)
మిసిమి బింబఫలంబు మెసఁగు కీరములు
కసరుచందమున గద్గద నాదమెసఁగఁ
వేఁడివాడిఁయు నొల్కు వెడఁబల్కు మతులఁ
దాఁడి పాఱఁగనాడఁగా నీకుఁ దగునె
తలఁపులో నెపుడు మాధవుఁడు మాధవుఁడ
తలఁపమన్యులమని తలపోయుమమ్మ
చయ్యన మగుడంగఁ జనుమని పల్క
నయ్యయోయెట్లు నోరాడెరా నీకుఁ
బతులను మీఱఁ బాపంబంటి వఖిల
వతి నిన్నుఁ జేరుటే పరమధర్మంబు            (2350)
ముక్కుమో మెఱుఁగకమో మోటపడక
మొక్కవీఁడను చందమున విడనాడఁ
బాడియేలేకొక్క పదముపదంబు
లోడవుమగిడియే మరిగెదమన్న
నధరకోమల పల్లవాలోల శీత
మధురామృతంబుచే మదనార్చినార్చి
ప్రాణేశ దయఁ జూడు పదరితివేని
ప్రాణముల్నీకు నొప్పన సేతుమింక
నజుఁడు గాయజుఁడు రుద్రాదిదేవతల
భజియింపఁ గోరునపాంగ చంద్రికల          (2360)
సిరి తులసీదేవి చేరియెల్లపుడు
శరణొందు నీపదాబ్జములె కొల్చెదము
నెఱయంగఁ గామించెనే నెమ్మినమ్మి
మఱచితి మిదెనేఁడు మాయిండ్ల పనులు
వలపించి పిమ్మట వావిగాదనుట
పొలుచునే నీయట్టి పురుషోత్తమునకుఁ
దొలఁగ ద్రోచినఁ బోము తుదినింకతమడు
తలలకు నీడు పాదములకులంకె
యేలరా కృష్ణ మమ్మేలరాచలము
చాలురా నీకును జాలురా యిదియె                      (2370)
కలిమిపూఁబోణి చన్గవ గోరిమారు
యలుగుల పాలుసే యంగఁ జూచెదవొ
సతత శిలీముఖోజ్జ్వ లితంబులైన
యతను పాశములకు నప్పగించెదవొ
వలరాజు పట్టంపు వాజులనొప్పు
డెలయించు కెమ్మోవి నిచ్చెదొవేగ
చలమున నీరీవి సారెకుమమ్ము
నెలయించి మరుబారికిచ్చెదో చెపుమ
అకట నిన్నననేల హరియేము వచ్చు
సకిన పంతమున నిచ్చకు రాముగాక               (2380)
యెట్టైన నీకింత యెచ్చైన పనికి
మిట్టిమీనంబవై మెఱయుదువచట
వలసియెల్లమి గాక వలసియిండినను
దలకొని కొండైనఁ దలకెత్తుకొందు
పొరబొచ్చములుగాక పొసగునందులకు
దరమిడి పాతాళ దరియైనఁజొత్తు
ఇతవుగా మిదిగాక హితకృత్యములకు
నతులిత లోహంబునన భేదింతు
కపటంబుగాకిటఁ గాకుండెనేని
యిపుడ ఈ లోకంబులెల్లఁ జేకొందు                 (2390)
చిట్తకంబులుగాక చింతనించినను
బట్టబద్ధులనైనఁ బారవట్టెదవు
వేసాలుగాక నీవేనేయనున్న
నాసముద్రములైన నడ్డకట్టెదవు
తలఁగాకిట్టె తలఁచితివేని
గలయంగనేటి వంకలు దిద్దఁగలవు
బ్రమయించెదవుగాక పాటించితేని
కమలజాండములు ప్రక్కనెయడంచెదవు
వినరోరి వీనుల విందుగాఁ బెక్కు
లననేల యింక నీవగుటమేమగుట                 (2400)

(ఇంకా ఉంది ......)

అష్టమహిషీకల్యాణము -7

ద్వితీయాశ్వాసము

(శ్రీదేవి మహిమవర్ణన)

భువనైకమాత యంభోరాశిజాత
కువలయదళనేత్ర కోమలగాత్ర
జలజలోచనురాణి జలజాంకపాణి
యలకనిర్జితభృంగ యలమేలుమంగ
యవధరింపుము దేవి యమ్మహామౌని
కువలయేశుఁడువల్కెఁ గువలయేశ్వరుని
జితకామపాలు నాశ్రితకామపాలు                  (1560)
హతదైత్యభూపాలు నాకామపాలు
నింటిలోనునిచివేయింటిలోనేర్చి
దంటలౌ గోపాల తనయులఁ గూడీ
గోపచిహ్నములఁ గైగొన్నగోపాలు
గోపాలనముసేయుఁ గోరిదైత్యారి
భవనుతపదనీర భవయైన విజిత
భవయైన రవితనూభవఁ జేరియపుడూ
కనుపట్టివెన్ను చెంగటి నీలవేణి
యనఁటికెమ్మొగిమీఁది యలిపంఙ్తిదెగడు
మొగులులోపలిమించు మురువున గళము             (1570)
దగిలినపికిలి పూదండచూపట్టఁ
బాటల తిలక చంపక తరుచ్ఛాయఁ
బాటలనాటలఁ బరుఢలించుచును
భండనగజదైత్య భండనోద్దండ
చండ తాండవ లసచ్ఛండికా ధవుని
దండినభ్రమున మార్తాండ మండలము
మండుచుండెడు నిండుమండువేసవిని
పసియెల్లమిసిమిమై పసగలసవు
మెసవిమూతులుడప్పి మీదికెత్తుచును
జలశాయి జయకేతు చయములఁబోలు         (1580)
గళకంబళంబులా కంపంబునొంద
సురనదీ శీకర స్ఫురదీశజటల
గరిమలకడవగొంగడి దండలమరఁ
గనుపట్టునెఱమంటి కట్టులతోడఁ
గొనకొమ్ముతుదనారకుంచెలల్లాడ
సెలవులనిడిన పచ్చికలు చలింపఁ
బలుమఱునదరివెంబడియున్నపసులఁ
దిరిగి చూచుచుఁ బంచతిలితోఁకలెత్తి
పరువడిఁగెరలి హంబానినాదములఁ
గాళియ భుజగాస్య గహ్వరోదగ్ర           (1590)
హాలాహలాభీలమగునొకమడువుఁ
గనిపోయి యాయుదకముద్రావఁ గోప
జనమునా జనమునావను గ్రోవిక్రొవ్వి
విపులాతలేశయా వ్రేకుఱ్ఱలావు
లపుడు మూర్ఛలనొంది నరసియందంద
హరియు నాత్మీయేక్షణామృతదృష్టిఁ
గురియించి గోగోపకులమూర్ఛఁ దెలిసి
భోగినేననియెమ్మఁ బొరలినతనడు
భోగమంతయిఁ బొట్టుపొరలుగావింతు
దట్టించికినిసినతనతలగొట్టి            (1600)
పుట్టపైఁ బెట్టింతు భువియెల్ల నెఱుఁగఁ
గాలూఁద కుండంగఁ గదియు కాళికిని
నాలుకల్ గ్రోయింతు ననుడాసెనేని
యేబొక్కసొచ్చిన నెందుడాఁగినేని
నాబలస్ఫూర్తినెంతయుగెల్ తుననుచు
హరి నీలనాళాగ్ర హైమ సంఫుల్ల
సరసిజంబున జటాసహితాస్యమమర
దట్టమైకెంగేల దట్టిబిగించి
గట్టిగాఁ గట్టియగ్గలికమీఱంగ
నలవిమీఱుచుఁ జెంతనలరు సత్కుసుమ          (1610)
ఫలకదంబముఁ గదంబముఁ గాంచియెక్కి
వడినార్చి సప్తార్చి వడువునఁజేర్చి
మడువునెన్నడుమ సంభ్రమము దీపింప
నభమునకెగసి పంతముపచారించి
గుభులు గుభుల్లున గుప్పించి దుముకెఁ
గాలాహియల చుధాకలశంబుఁ జుట్టు
లీలనాచక్రిఁ గాళీయచక్రిపొదువ
గొబ్బుననిక్కి మార్కొని భుజద్వయము
నుబ్బించియార్చుచు నుబ్బియాగబ్బి
పటుతమః పటలంబుఁ బాపిన సూర్యు           (1620)
ఘటనఁ దద్భోగిభోగమువిడఁ దన్ని
సరసతర విభవాంజన వేణివేణిఁ
గరమునఁబట్టిన గతివానిఁ బట్టి
ఫణిరాజుపైఁ గూర్మపతినిల్చెననఁగ
ఫణిశాయిపదము పత్ఫణవీధిమెట్టి
వాలంబు బాలశైవాలంబు దిగుచు
లీలఁగెంగేలఁ గీలించి తూలించి
చరణపద్మము పరసాధనంబైన
గరుడోరుపక్షంబు గరిమమైసోఁక
బక శుక చక్రశాబక పికధ్వనుల          (1630)
ప్రకటనర్తక తాళపద్ధతుల్ గాఁగ
సంచదాసంచీర చంచరీకముల
యంచితరవముగా నాళియైపరఁగఁ
పటలిభవత్స్వేదపక్షిపక్షాగ్ర
రటనముల్పటుహ సంగ్రామముల్గాఁగ
విషపావకావృత విపులాంతరిక్ష
కషణఫణాళి రంగస్థలిగాఁగఁ
జందపద్ధతి భోగసత్వంబు చెదరఁ
జండమరీచి చంచత్కుండలములు
మండితనిజ గండమండలీ యుగళిఁ          (1640)
దాండవం బాడంగఁ దాందవం బాడి
యుడిపంఙ్తి దివినుండి యొరఁగిన రీతిఁ
బడగలమణులెల్లఁ బండ్లూడిరాల
డిల్లసొంపరితల్లడిల్ల భోగంబు
గుల్లలతిత్తియై కుల్లబింకంబు
పెంచి గుప్పించి గుప్పించి నొప్పించి
డంచియడంచి వాటముగ గాటముగఁ
బట్టిగిట్టియుఁ జలపట్టిమైపట్టి
కొట్టివాలంబు మార్కొని చుట్టిపట్టి
దట్టించి గట్టించి దర్పంబు బలము         (1650)
వట్టించి రక్తంబువాఁతఁ దొట్టించి
వికవికనవ్వెడు వేళనవ్వేళఁ
బికవాణులరుదంది భీతిచేగుంది
జిగిపయ్యెదలనెడసిన చన్నుఁగవ్వలు
మొగులుమూయని శైలముల పెంపుచూప
సంగపంగి క్రేగాలిఁ జలియించుతేఁటి
గుంపులగతిఁ గప్పక్రొమ్ముళ్ళువీడ
జలములఁదోఁచిన జలజపత్రముల
చెలువున భాష్పముల్ చిలుకు నేత్రముల
గనలెడు రాహువు గళము సొత్తెంచు           (1660)
వనజారి గతినొప్పువాడుమోములను
స్రుక్కుచువచ్చి యశ్రువులులోలోనె
గ్రక్కుచుఁగరములు గూర్చిమ్రొక్కుచును
వసుదేదేవపుత్త్రయో వసుధాకళత్ర
వసురాజమిత్ర సర్వసురాధిపత్ర
పతిభిక్షయోసఁగు శ్రీపతి దుష్టభోగి
పతి నీకుఁ బ్రతియె యప్రతిమానమూర్తి
కరుణాసముద్రనికరమైన గరము
కరముపాములకవకల్పించి తనుచుఁ
బన్నిన దైన్యమేర్పడఁ జేయినట్టి          (1670)
సన్నతుల్మెచ్చునాసన్నుతుల్ సేయ
భోగీంద్రవరభోగ భోగి యానాగ
నాగయానలఁ గరుణాదృష్టిఁ జూచి
దాలినగాళుతుఁ గాళిందిలోని
లోయంబు విషములతో యంబులయ్యె
నీయంబులిట మదీయేక్షణఘటన
నమృతరూపములయ్యెనరుగుమువేగ
రమణ నదీద్వీపవర్యమునకు నీవు
మస్తంబుమీఁద సమస్తంబునెఱుఁగ          (1680)
శస్తంబులైన మచ్చరణచిహ్నంబు
లున్నవి నీవెండునున్న విరోధి
పన్నగాంతకుచేత భయమింతలేదు
అనునఁ గాళియభోగి యాభోగిశయను
వినుతించి వరవస్తు వితతిఁ బూజించి
చనియెనక్కొలను రాక్షసవైరి వెడలి
తనవారి తనమునఁదనవారిఁ జేసి
యానందితాత్ముఁడై యానందముఖ్యు
లానందమునుజెందనా మందకరిగె
మఱునాఁడు హరిబలల్ ల్మఱునాడుదెలుపు         (1690)
నెఱయుసొంపులఁదాపనీనదిఁ జేరి
యుద్దించి గద్దించి యొడఁబడిపడుచు
లుద్దులైరాఁగఁ బెన్నుద్దులైతాము
నొక్కఁడొక్కని గెల్చి యొక్కనిపైనొకని
నెక్కించుకొని చలంచెక్కించికొనఁగ
దామోదరుఁడు హసోద్దాము శ్రీరాముఁ
దామ్రోవరాముఁడత్తఱిఁ దరిద్రొక్కి
బాలుఁడై కపటగోపాలుఁడై యున్న
లాలితోపాయుఁ బ్రలంబదైతేయు
పైపైచలంబెక్కి పైయెక్కికొన్న               (1700)
కోపంబుతోడ నక్కుటిల దానవుఁడు
వనములఁ జటుల దావనములఁదిరిగి
ఘనవాయు వేగంబు గడచి పోవుచును
జండీరమణి జటాసమజ డిండీర
భండీరవట సమీపమునకేతెంచి
మానవరూపంబు మానివే వేగ
దానవరూపంబుఁ దాల్చిన బలుఁడు
తెగువమై దృష్టి సంధించివేవేగఁ
బగతుమస్తములై చెఁ బఱియలై పోవ
హారవంబుననీల్గి యదివ్రాలనమ్మ              (1710)
హారవంబుననద్రులదరె నెంతయును
రాముండు లోకాభిరాముండు హేమ
దాముండు హరియుమందకునేగెనంత
కనలిదిక్పతులు రాక్షసులపై వెడలి
యనిఁజిమ్ముకిరు సులోయననటించుచును
నెఱివైనకలిత వర్ణింపనందెసఁగు
మెఱుపుల చందాన మెఱపులు పొదలె
నీలవర్ణుని మూర్తి నిఖిలంబుగప్పు
పొలికెదట్టమై మొదలె మేఘములు
సరసతల్ కలి మానసంబునజిందు             (1720)
సరవినంచలు మానసంబునఁజిందు
సరవినంచలుమాన సంబునఁజిందు
సరవినంచలుమాన సంబునఁజేరె
బరపశ్చిమాంగన వరుణమైవైచు
వరుణమాలికఁబోలె వజ్రధర్మంబు
ఉడుపంఙ్తి కంసవధోత్పాతంబునకు
వడినట్లువడగండ్లు వడియెనల్గడలఁ
గడలిపైఁ బొరలెడుకరడులోయనఁగ
నుడువీధి బకపంఙ్తులురుగతి నడచెఁ
గలిగిన పక్షిసంఘములతోనెల్లఁ
దలయెత్తిచూచె చాతకనికాయంబు                  (1730)
తిరుపు గట్టెడు సురస్త్రీలకాశియల
మురువున సితికంఠములుపురుల్విచ్చె
నలసస్యగర్భయౌనచలపాలిండ్ల
చెలువున నీలాగ్ర శిఖరులు వెలసెఁ
గాలాభ్ర భూతముల్ కళపెళనార్చు
పోలికె గర్జితంబులుమింటఁ బొదలెఁ
బొలుపునవెల్లువల్ పొదలెనంతటను
ఒలసి కుంభద్రోణ పాతంబుగాఁగఁ
గారుక్రమ్ముచు నేర్లు కాలువల్బెఱయ
ధారాధరోధార ధారలు నిగిడె              (1740)
నిలకునుమింటికి నేకసూత్రములు
గలిగినట్టుండెఁ దద్ఘనధారలపుడు
జలజాస్త్రహత కామిజన మాంసఖండ
కులములోయననింద్రగోపంబులమరె
ధారుణీ కుచహార తతులీఁ యనంగఁ
జారుశైలాగ్ర నిర్ఘురములింపొందెఁ
బచ్చ సూర్యపుటంబు పగిదినల్దెసలఁ
బచ్చికల్మొలచి చూపట్టెనంతటను
గాలతోయములోని కరపుమీలకును
గాలంబుగతి శరత్కాలమేతేరఁ            (1750)
గమలాకరంబులు కడుతేటలయ్యెఁ
గమలాకరశ్రీలు కడువిస్తరించె
రసములవింత సారసపునారనము
పొసగించి విరహులఁ బొంచె మన్మథుఁడు
విరిసె దిక్తటులకావిరివిరివొదలె
సరస వాసనలతోఁ జల్లనైయలరెఁ
గాముల హృత్సంగములరాదిగిచె
వామాక్షి వాగురువ్రాతంబులంత
మురవైరి హరి జగన్మోహనాకారు
సిరికూర్మిమగని వీక్షించి యాదేవు         (1760)
వికసిత నయనారవిందంబులకును
జగచకల్గల చూపుచందమ్ములకును
దిలకంబుమైనెఱితేఁటి మూఁకలకు
మొలక నవ్వులతేనెముసురుజోకలకు
మకరకుండల కాంతి మలయుచెక్కులకు
సుకుమారలోలల సొలయుటక్కులకుఁ
దనరెడుకొప్పుపూదండ చుట్టులకు
గొనబులు పేటాడు కొసరుతిట్టులకు
సంపంగి భంగింపఁ జాలునాసకును
సొంపులుమీఱంగఁ జూపునాసకును                 (1770)
బలుచనియధర బింబఫలంబునకునుఁ
బొలుపైనసోయ గంబుగళంబునకును
జొక్కి గోపికలెల్ల సూనాస్త్రుబారిఁ
జిక్కి కృష్ణుని వలఁజిక్కిమైమఱచి
యేనోమునోమంగనితనిఁ జూచితిమి
మేనోమునోమినామితని కూటమికి
ననుచుదెందంవుల నంతనంతకుఁ బ్రేమ
నినుపులైదైవాఱి నీరధుల్గాఁగఁ
గిరుసువంకలయొప్పు గిరికొన్నకప్పు
నెరుల సోగలజడల్ నిగనిగమెరువ             (1780)
బిగువఁ జన్నులజిగిబిగి శౌరిఁ జూచి
తెగడిపయ్యెదలింత తెల్లగిల్లంగ
బదపడిచాఁచిన బాహుమూలముల
నుదిరి బంగారుపొడియురిదిమైరాలఁ
గుంగుమ మర్జునాంకురములయడవి
సంకుమందంబు పచ్చని యక్షతములు
పట్టిచూపట్టిడాఁ పలికేలమడుఁగు
పుట్టమువ్విన్నాణముగఁ గీలుకొలిపి
సమధూపరాగ కింజల్క గంధాక్ష
తములు మాధవునకీఁ దలపోయుదాని      (1790)
నిండి జక్కలతోడి నింగియుఁబోలెఁ
బుండరీకములచేఁ బొలుపొందువాని
సంగీత పంచమ షడ్జముల్మూర్తు
లంగీకరించెనోయనఁ జెంతఁబల్కు
కలకంఠముల భుజంగగ్రాస నిరత
కలకంటములతోడఁ గడునొప్పుదాని
గమలభూషణపేటి కలలక్షముద్ర
లమరించెననఁ గోరకాళులదాని
గడకాటుకలతోడి ఖచరకన్యకల
బెడఁగుఁగన్నులు ప్రతిబింబించెననఁగ       (1800)
జలములతో వికాసమునొందిమిగుల
వలనొప్పునల్లగల్వల నొప్పుదాని
నురుతర వనరాశి యుప్పనిరోసి
వరతోయ మాననీ వలికేగుదెంచు
కాలాభ్రములఁబోలెఁ గమలమంజరులఁ
గ్రోలెడు భృంగ చక్రంబులదానిఁ
గాషాయ జపమాలికలు దాల్చి విగత
రోషులౌ సంయమీంద్రులు నాఁగనొప్పు
బిసముల నూలితోఁ బెడఁ బాయకుండఁ
గసికాటుకాటుల ఖండించుకొనుచు               (1810)
వికచారుణాజ్జాత వీధులనున్న
ఒకములు హంసశాబకములు గలిగి
యానందనందను నాత్మలోఁదలఁప
నానందభాష్పంబు లలరి నేత్రములఁ
గ్రమ్మెనోయనఁగాలిఁ గదలింపఁదొలఁకు
తమ్ముల వరమరందమ్ములదాని
దమ్మురేయెడనిన తమకంబుతోడ
నమ్మునిపతులకు నమికల్వుట్ట
వనదేవతలు మెచ్చ వనములఁ గ్రుంకి
కనలిమడ్డులు నారికలనెత్తెననఁగఁ        (1820)
దుండాంతరములఁ జెఁదివల బిట్టగల
ఖండించు వరచక్రకాంతులదాని
ఘనమౌనివర్య హృత్కమలంబులందు
ఘననీలవర్ణుండు గనుపట్టుపగిడిఁ
దేనెద్రావిన జొక్కుదేరకతావు
లానెడు కమలభృంగాళులదాని
యమున శ్రీహరిసహాయమున నాభార
కుముదలోచనలు వేకువజాము చేరి
హరిభక్తియుక్తులై యనిశంబునిట్లు
హరిభర్తయగుఁగాక యనుచునోముచున          (1830)
గొలకులనీరాడఁ గోరిపుట్టములు
కొలఁకులనిడి జలక్రీడఁ గావింప
సలలాత్మమానససంచారి శౌరి
యొకనాఁడు తనుఁ గోరియున్నట్టివారి
నతులితభక్తినింతంతని యాత్మ
మితియెన్నరాక కామితఫలప్రదుఁడు
వారిచెంగటనుండువారి పుట్టములు
చేరి జేకొని చేర్వఁ జలఁగు నీపంబు
కొమ్మలపైనెక్కి కొనియాడు గొల్ల
కొమ్మలఁదనువేగఁ గూడరమ్మనిన           (1840)
నాడబోయిన తీర్థమదియెదురైన
జాడఁగృష్ణునిగని సంతసించుచును
గౌనులువంచి యంగములెల్లముంచి
నానవాటించిలే నగవులతోడ
నుడురాజు మరలిన యుదయాస్తగిరుల
నడుమఁ జీకటి పర్వునటన సిగ్గులను
బెడమరలఁగఁ జడల్ బిగిజన్నుఁగవల
నడుమఁ జూపట్ట నంద~ౠనూరకుండ
వారిలోదళు కొత్తువారిలో నొక్క
వారిజగంధియో వారిజనాభ                  (1850)
యోదకమగవారికి విదలుజలము
లాడంగ సరసంబు లాడంగఁ దగునె
మానమేరికి సమానంబు తమదు
మానంబుగాచి మామణుఁ గుఁబుట్టము
సాధింప కింకఁ బ్రసాదింపుమయ్య
కాదన్ననిను మీఱఁ గలమెయేమనిన
చిఱునవ్వుకెంజాయ చిలుకిఁకెమ్మోవి
నెఱయంగఁ గృష్ణుడా నెలతఁ జూచి
మీరలు నామాట మీఱకవచ్చి
చీరలు గొనుఁడు నాచేతివియనుడుఁ            (1860)
జలిక్జొప్పులను గప్పుచన్నులతోడ
మొలబి సములబాగు మురిపెంబుదొలఁక
జలజాస్త్రుడలుగులు జళిపించుకరణి
వలికిమేనులొ కింతవణఁకుచునుండ
స్మరగేహ పల్లవాచత్తోరణముల
కరణి సిగ్గులపట్ల కరములింపొంద
మొగులువాసినమించు మొలకలో జోలు
దిగిచిన సూనాస్త్రుతేజులోయనఁగఁ
గవిసెన వెడలించు కన్నాళ్ళొయనఁగఁ
గవగూడియమున దిగ్గనవెలువడుచు            (1870)
వడిఁదెనెగురియు కల్వలదండలనఁగ
వడియుతోయములతో వలనొప్పు జడలు
చూడఁ జొప్పడఁగవా సులతోఁడఁ గూడ
నాడిరిచీర లిమ్మనుచు నావేళ
నాపాదపముదిగి హరియు గోపికల
యాపాసమస్తంబు లోసి నవ్వుచును
గరము కాంతాంబరాకరము తచ్ఛాఖ
కరమువేడుకఁ బట్టి క్రమ్మఱఁబల్కెఁ
జేలలు సడలించి చిరతరపుణ్య
శీలలు జలకేళి సేయంగఁదగునె              (1880)
ప్రణతులొనర్పుఁడు పద్మకళత్ర
మణికి యాదవశిరోమణికి మీకిట్టి
యనుపమ దోషంబులడఁగుఁదమంబు
నినుఁగాంచి తొలఁగి పోయినమాడ్కిననిన
శైల నిర్ఝరనీర సంగతాఖండ
బాలశైలవలలతా పంక్తులయొప్పు
దొలఁకంగుబ్బలొకింత దొలఁకఁదన్మధ్య
జలసిక్తరోమాళి సరణులేర్పడఁగ
బొటవ్రేళ్ళు నిక్కనొప్పగనొంటికేలు
నిటలంబునందుఁ బూనికఁ జేర్చి మ్రొక్కె       (1890)
గేలికైననునొంటి కేలి యీమ్రొక్కు
లేల నియ్యవిశాస్త్ర హితములేతలఁపఁ
గరయుగంబుల మ్రొక్కఁగా నొప్పునిప్పు
డరవిందలోచనుఁడనిన గోపికలు
మ్రొక్కఁబోయినవేల్పు ముందఱనిల్వఁ
జిక్కినియీవట్టి చింతవేలనుచు
ఫాలభాగంబులఁ బాణిపద్మములు
గీలించితను నాత్మగీలింప శోఉరి
చుఱునగవి గురించి చిగురాకుమోవి
నెఱయఁబుట్టంబులా నెలఁతలకొసఁగి       (1900)
కంటిఁజొప్పడని మీఘసమైన కోర్కి
గంటిఁ జేకొంటి ముంగలి రాత్రియట్లు
భావింతుననుచునప్పుడఁ తులఁబనిచె
బృందారకార్చిత పూజుండు నగుచు
నందనందనుఁడు మందలవారితోడ
యముననయ్యమున నొయ్యనఁ జేర్చియచట
నమలసైకతముల నాటలాడంగఁ
బటుతరాతపమున బడలి గోపికలు
కటకటాకృష్ణ్యాఁ కటనిట నొవ్వఁ
గనుఁగొని మాకొక్క గతిచెప్ప మిప్పు            (1910)
డనవిని శౌరి చయ్యనవారిఁ బిలిచి
కులశీలయుత విప్రకుల జాతలగుచు
మెలఁగు మద్భక్తి గామినులుఁ గామినుల
రాగంబులోనాంగి రసమను నొక్క
యాగంబు ప్రాణేశులాచరింపంగ
నున్నారు బలకృష్ణులున్నారటాన్న
నన్నంబు వెట్టెదరని పంపనరిగి
జన్నంబు గావించు జనుల వీక్షించి
యన్నంబు వేఁడిన నగ్నులైవారు
పరిహరించిన శౌరి పలుకులుదలఁచి         (1920)

(ఇంకాఉంది )